Waarschuwing voor machtige uitgevers: schoolboeken te duur en slecht herbruikbaar

Uitgevers van schoolboeken moeten scholen niet langer verplichten om een papieren en digitale versies samen af te nemen. Ook moeten ze duidelijker zijn over de prijs en kwaliteit van de lesmaterialen die ze aanbieden. Met die oproep komt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) na een lange discussie over de hoge prijs en de slechte herbruikbaarheid van schoolboeken.

Jaarlijks kopen middelbare scholen voor ongeveer 280 miljoen euro aan digitale en papieren schoolboeken in. Uitgevers ThiemeMeulenhoff, Malmberg en Noordhoff hebben het grootste deel van de markt in handen. Uit onderzoek(opent in nieuw venster) van toezichthouder ACM blijkt dat deze drie in de meeste vakken een groot en stabiel marktaandeel hebben.

“Scholen wisselen vrijwel niet van lesmethode als de prijs ervan stijgt”, zegt Martijn Snoep, bestuursvoorzitter van de ACM. “Er is sprake van een niet goed werkende markt: de prijzen stijgen de afgelopen zeven jaar sneller dan de prijzen voor vergelijkbare producten.” Het aanbod van uitgevers sluit daarnaast onvoldoende aan op de behoeften van scholen, aldus de ACM.

De ACM hekelt vooral de “maatschappelijk ongewenste verkoopstrategieën” van de grote uitgevers. “Zo worden er vaak nog verplichte pakketten van digitale en papieren producten aangeboden, en het aanbod van herbruikbare leerboeken is de laatste jaren gedaald naar bijna nul.” Veel leerlingen leren uit werkboeken waarvan het grootste deel na een jaar in de papierbak belandt.

De autoriteit is niet de eerste die kritiek heeft op de manier waarop uitgevers de aankoop van een digitaal product verplicht stellen bij de aankoop van fysieke schoolboeken, de zogenoemde ‘koppelverkoop’. De vereniging van educatieve uitgevers, MEVW, heeft begin dit jaar de leden nog aanbevolen om daarmee te stoppen(opent in nieuw venster).

Scholen kunnen zelf ook bijdragen aan het veranderen van de markt, benadrukt de ACM. “Zij kunnen bij het inkopen scherper letten op de samenhang tussen de prijs en de kwaliteit van de leermaterialen”, aldus Snoep. “Daarin kunnen ook keuzes worden gemaakt voor het gebruik van duurzame, herbruikbare materialen en kan worden bepaald of het echt nodig is dat leerlingen leerboeken thuisbezorgd krijgen.”

Scholen zouden ook meer moeten gaan samenwerken, zegt de ACM. “Druk op de uitgevers start met de bereidheid van scholen om over te stappen op andere leermaterialen. Geld dat scholen besparen op leermaterialen kunnen zij dan op een andere manier inzetten voor kwalitatief hoogwaardig onderwijs.”

Een voorbeeld van die samenwerking is SIVON, de coöperatie van schoolbesturen. “Zij pakken een goede rol in de samenwerking, maar kunnen nog een extra stap zetten samen met de scholen”, zegt Snoep. Op de website(opent in nieuw venster) van SIVON is te lezen dat de coöperatie de wens van schoolbesturen vertaalt in een offerteaanvraag die voldoet aan de regels, en de aanbesteding namens meerdere schoolbesturen uitvoert.

In het rapport van de ACM staan alleen aanbevelingen voor de schoolboekenbranche. “We hebben met dit onderzoek niet gefocust op overtredingen. Koppelverkoop is niet altijd strafbaar, maar wel voor uitgevers met een machtspositie. Als die uitgevers niet stoppen met koppelverkoop, kan er een vervolgonderzoek komen.”