Wales doekt straat aan riviertje op: ‘Eerste klimaatvluchtelingen van het VK’

• Arjen van der Horst

  correspondent Verenigd Koninkrijk

Paul Thomas wijst naar zijn voordeur. “Zo hoog kwam het water.” Nog steeds krijgt hij rillingen als hij terugdenkt aan die rampzalige winterdag in 2020. Het had niet veel gescheeld of de 66-jarige bouwvakker had dit verhaal niet kunnen vertellen.

“Ik keek de straat in en zag het water op ons afkomen.” Binnen een mum van tijd stond het water op kniehoogte en het bleef maar stijgen. “Plotseling kwam er een vloedgolf en die sleurde me mee. De stroom was zo krachtig.” Hij overleefde het ternauwernood.

Thomas woont in de langgerekte straat Clydach Terrace in het dorpje Ynysybwl in de heuvels van Zuid-Wales. De straat ligt aan het riviertje Nant Clydach. Alleen een muur scheidt het water van de woningen. Maar op 15 februari 2020 kon die muur de inwoners niet beschermen.

Storm Dennis was een van de zwaarste stormen die Wales ooit getroffen heeft. Hij ging gepaard met extreem zware regen op de hellingen van Zuid-Wales. Als het droog is, is het riviertje Nant Clydach maar enkeldiep. Nu veranderde het in een allesverwoestend monster. De bewoners van Clyde Terrace waren volkomen verrast. Ze zagen hoe hun woningen verdwenen in een kolkende laag modder en water.

Sindsdien hield de overheid zich jaren bezig met de vraag: hoe kunnen we een nieuwe ramp voorkomen? De uiteindelijke oplossing was uniek. Dit voorjaar besloot de regering de straat op te kopen en de huizen af te breken. De hele gemeenschap wordt verplaatst, een primeur voor het Verenigd Koninkrijk. Thomas: “Ze noemen ons al de eerste klimaatvluchtelingen van het VK.”

Toenemende wateroverlast is een realiteit waarmee steeds meer Britten te maken krijgen, vertelt dr. Jess Neumann. Zij is een overstromingsexpert die verbonden is aan de Universiteit van Reading. Volgens haar spelen tal van menselijke factoren een rol bij overstromingsrisico’s. Hoe dicht wonen de mensen bij een rivier? Staan er woningen in uiterwaarden? Kan overtollig water snel genoeg wegvloeien in dichte bebouwing?

Maar één factor springt er bovenuit. “Klimaatverandering is de onderliggende oorzaak van alle waterproblemen waarmee we te maken krijgen in de toekomst. We zien nu al steeds meer extreem weer. We zijn er alleen niet op voorbereid.”

Hoewel het Verenigd Koninkrijk de afgelopen twintig jaar te maken kreeg met een uitzonderlijke reeks zware overstromingen, loopt de overheid volgens Neumann nog hopeloos achter met het watermanagement. “De regering maakte onlangs met veel fanfare bekend dat het 3 miljard euro investeert in maatregelen die 66.000 woningen moeten beschermen tegen overstromingen. In werkelijkheid staan 6 miljoen Britse woningen in risicogebieden, dus dat is letterlijk een druppel in een rivier.”

Ze wijst ook op de verschillen in aanpak tussen Nederland en het VK. “In Nederland zijn jullie gewend om te leven met het water. Wij doen er alles aan om het water zoveel mogelijk buiten de deur te houden. Maar we beseffen dat die aanpak niet meer werkt.”

Dat veranderende besef leidde tot de unieke oplossing voor Clyde Terrace, al was het een uiterst moeizaam proces. In de zes jaar na storm Dennis werden meerdere opties overwogen, zoals het verhogen van de muur of het verbreden van de rivier. Maar het bleek onhaalbaar en onbetaalbaar. “Uiteindelijk kwamen ze tot de conclusie dat het effectiever en goedkoper was om de huizen op te kopen en de gemeenschap te verplaatsen.”

Het is de eerste keer dat dit gebeurt, maar waarschijnlijk niet de laatste, denkt Neumann. “Gaat dit elders gebeuren? Grote kans van wel. We hebben het nu al over vluchtelingendorpen waar we mensen moeten evacueren.”

Voor Paul Thomas, die een kilometer of acht verderop gaat wonen, kwam het besluit als een grote opluchting. “Eens hield ik van mijn huis. Als ik uit het raam keek, zag ik ijsvogels en otters spelen in het water. Dit was een lieflijke plek, maar niet langer meer.” Wijzend naar het riviertje. “Dat is een gevaarlijk beest. De afgelopen jaren had ik nachtmerries. Elke keer als zware regenval werd voorspeld, zetten we ons schrap.”

Maar het doet hem ook pijn de woning te verlaten waar hij ruim veertig jaar gewoond heeft. “Ik zat laatst in mijn leunstoel en keek om me heen. Ik wist: dit alles ga ik verliezen. Veertig jaar aan herinneringen. Maar het is noodzakelijk en dat is het enige wat me erdoorheen helpt.”

Naar één ding kijkt hij wel uit: “Ik kan eindelijk de weerapps op mijn telefoon verwijderen en alle weeralarmen uitzetten.”