NOS Nieuws•
In de Iraanse hoofdstad Teheran hebben duizenden mensen zich verzameld bij de Mosalla-moskee. Daar begint vandaag de – zwaar geregisseerde – uitvaart van ayatollah Ali Khamenei. De hoogste Iraanse leider werd eind februari gedood bij Amerikaans-Israëlische luchtaanvallen, aan het begin van de oorlog.
De staatsbegrafenis duurt in totaal zes dagen. Dit weekend ligt het lichaam van Khamenei opgebaard in een glazen vitrine. Ook de kisten van enkele familieleden die bij de aanval omkwamen, onder wie een veertien maanden oude kleindochter, zijn opgesteld in de Mosalla-moskee.
Op maandag trekt een rouwstoet door Teheran, dinsdag wordt de kist van Khamenei overgebracht naar de voor sjiieten heilige stad Qom. Woensdag vinden enkele plechtigheden plaats in Irak, dat een grote sjiitische populatie kent. Donderdag wordt Khamenei begraven in zijn geboortestad Mashhad in het noordoosten van Iran.
Rode spandoeken
De autoriteiten verwachten in totaal tussen de 15 en 20 miljoen mensen bij de uitvaart. Het is onduidelijk of Khamenei’s zoon en opvolger Mojtaba Khamenei bij het afscheid aanwezig zal zijn. Hij zou ernstig gewond zijn geraakt bij de aanval en is sinds zijn aantreden in maart niet in het openbaar gezien.
Een verslaggever van persbureau AFP ziet ter plekke duizenden aanwezigen rode spandoeken en borden dragen. Aanwezigen scanderen leuzen als ‘dood aan Amerika’ en ‘wraak, wraak’, wat gebruikelijk is bij dergelijke massabijeenkomsten. Groepen mannen slaan ritmisch op de borst als teken van rouw, een gebruik dat veel voorkomt bij sjiitische begrafenissen.
Buiten de Mosalla staat volgens persbureau AP een podium dat lijkt op het originele podium waar Khamenei vroeger zijn toespraken hield, in een husseiniya (een sjiitisch bijeenkomstgebouw voor religieuze ceremonies) op zijn terrein in Teheran. Die locatie werd verwoest bij de Israëlische luchtaanval waarbij Khamenei omkwam.
Ayatollah Khamenei was bijna 37 jaar de machtigste man van Iran. Als hoogste leider regeerde hij zonder zelf verantwoording af te hoeven leggen, boven de president en andere gekozen functionarissen. Onder zijn bloedige, repressieve bewind vielen vele duizenden doden, verdwenen politieke tegenstanders in de gevangenis of werden geëxecuteerd. Met name de rechten en vrijheden van vrouwen worden hard onderdrukt en geschonden.
Een belangrijk onderdeel van zijn machtsapparaat was de Islamitische Revolutionaire Garde, een militaire elite-eenheid die een centrale rol speelde bij het neerslaan van protesten, zoals die in 2019 en 2022. En afgelopen januari werden naar schatting 7000 mensen gedood om de protesten tegen het regime neer te slaan.
Hittegolf
Verschillende buitenlandse leiders zijn naar Iran afgereisd. De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif is aanwezig, net als de voormalige Russische president Dmitri Medvedev. Ook Hamas, Hezbollah en de Taliban zijn vertegenwoordigd. Volgens Al Jazeera stuurden ook Belarus, Irak, Turkije en China afgevaardigden.
Er zijn flink wat veiligheidsmaatregelen getroffen vanwege de uitvaart. Zo hebben de autoriteiten in Teheran straten en het luchtruim afgesloten en is het dagelijks leven stilgelegd. Ook het luchtruim boven Mashhad wordt tijdelijk afgesloten.
Om de verwachte hittegolf het hoofd te bieden, zetten de autoriteiten extra sproeisystemen in. Het kan in Teheran 37 graden worden.
De begrafenis van Khamenei kan plaatsvinden door het fragiele staakt-het-vuren tussen Israël, VS en Iran, en vindt plaats op dezelfde dag dat de VS haar 250-jarig bestaan viert. In Teheran werd de Amerikaanse president niet vergeten. In de menigte bij de Mosalla-moskee hielden enkele rouwenden een grote vlag omhoog met de tekst: “#KillTrump”.
Ook op billboards en muurschilderingen in Teheran is overal Khamenei te zien. Soms met een publiek dat de vuisten in de lucht houdt. De leuze van de begrafenis is: “We must rise”.
Iran heeft volgens Trump een week respijt gekregen van de onderhandelingen vanwege de zesdaagse uitvaart van Khamenei. “We hebben ze een week vrijgegeven voor een begrafenis, omdat we aardig zijn”, zei hij. Volgens bemiddelaar Qatar is er er voorzichtige vooruitgang geboekt bij het verder uitwerken van het memorandum van overeenstemming dat de landen in juni sloten.
