Zombiedrug maakt vrouwen in Liberia extra kwetsbaar, afkickkliniek biedt hoop

• Maurice Lede

  correspondent Afrika

Haar handen trillen. Als ze geen kush rookt, wordt ze misselijk, krijgt ze het ijskoud en voelt ze zich doodziek, vertelt ze. Haar drie kinderen wonen bij haar vader, die voor hen zorgt. Deze jonge moeder is een van de slachtoffers van kush, de levensgevaarlijke designerdrug waarvan West-Afrika in de greep is. Vrouwen als zij dreigen bij deze drugscrisis buiten beeld te blijven.

Bekend is dat kush in buurland Sierra Leone al jaren een groot probleem(opent in nieuw venster) is, maar ook in Liberia maakt kush veel slachtoffers. Naar schatting gebruikt een op de vijf jongeren illegale drugs, waaronder steeds vaker kush. Een dosis is al voor zo’n 50 eurocent bij een straatdealer te krijgen. De president van Liberia spreekt van een drugsepidemie en riep in 2024 een nationale gezondheidscrisis(opent in nieuw venster) uit.

Kush, een synthetische drug, staat ook bekend als zombiedrug. Na het roken kunnen gebruikers gedesoriënteerd en verdoofd over straat lopen. Anderen raken paranoïde en verwonden zichzelf ernstig, soms door met hun hoofd tegen een muur te bonken. De drug heeft inmiddels aan duizenden jongeren in West-Afrika het leven gekost.

Uit onderzoek(opent in nieuw venster) van Clingendael en Global Initiative bleek dat kush onder meer nitazenen bevat, zeer sterke opioïden. Het zijn krachtige pijnstillers, tientallen malen sterker dan heroïne, die de ademhaling kunnen onderdrukken en bij een overdosis dodelijk kunnen zijn.

Uit datzelfde onderzoek bleek ook dat de grondstoffen voor de drug van ver komen. Nederland en het Verenigd Koninkrijk zijn de belangrijkste leveranciers van de bestanddelen. Handelaren sturen de grondstoffen via zee en per luchtpost naar West-Afrika. Eenmaal daar wordt het spul als vloeistof op plantaardig materiaal gespoten en vervolgens op straat verkocht.

De Liberiaanse autoriteiten verbrandden deze zomer meermaals publiekelijk in beslag genomen drugs, bedoeld als signaal naar drugskartels:

Vrouwen in Liberia dreigen in de drugscrisis buiten beeld te raken. Schaamte voor hun verslaving, angst voor veroordeling en de vrees hun kinderen kwijt te raken maken dat zij minder zichtbaar zijn en moeilijker hulp zoeken. Terwijl zelfstandig afkicken van kush door hevige ontwenningsverschijnselen moeilijk is. De drang naar een dosis is zo sterk dat gebruikers gaan bedelen of stelen.

Voor de jonge moeder op straat komt daarbij dat haar verslaving haar extreem kwetsbaar maakt voor seksuele uitbuiting. “Mannen hebben seks met me zonder me geld te geven, omdat ik high ben en duizelig.” Ze zegt niets liever te willen dan stoppen en voor haar kinderen te zorgen. Daarom hoopt ze vurig op een plek in een afkickkliniek. Maar die zijn schaars en duur.

Sommige vrouwen weigeren toe te kijken. Gertrude Harris zag het groeiende aantal jonge vrouwen op straat en besloot vijf jaar geleden met andere vrouwen in actie te komen. Ze begonnen een eigen kliniek, in het land waar vrouwen nog altijd te maken hebben met diepgewortelde ongelijkheid(opent in nieuw venster) en beperkte toegang tot zorg en economische kansen.

De kliniek van de stichting Women Rescue Daughters staat net buiten de hoofdstad Monrovia, waar het tropische bos begint. Zonder buitenlandse steun vangen hulpverleners vrouwen daar negen maanden lang op. Alleen vrouwen die op eigen initiatief willen afkicken worden toegelaten. Eenmaal binnen worden ze medisch behandeld en begint het afkickproces.

Volgens Harris kan dat er heftig aan toegaan. “Soms draaien ze helemaal door. Het duurt een paar dagen voordat de troep uit hun systeem is. Daarna zijn ze meteen rustig.”

De vrouwen leren vervolgens nieuwe vaardigheden. Ze koken, bakken brood, maken kleding en andere producten. “We hebben hier al honderden vrouwen geholpen en het blijft erg speciaal voor me om te zien dat ze zich hier nu mee bezig houden”, zegt Harris, terwijl ze tassen, bloemstukken en kleden laat zien. “We willen hier weer een nieuwe betekenis aan hun leven geven.”

In de kliniek vinden vrouwen ook steun bij elkaar. Door hun kushverslaving wil hun omgeving vaak niets meer met hen te maken hebben. Sommige vrouwen hebben geen contact meer met hun familie, partner of kinderen en staan er alleen voor.

De 27-jarige Jacqueline kwam zwanger binnen en beviel kort daarna. “Ze brachten me naar het ziekenhuis, waar ik ben bevallen. Ze betaalden alle rekeningen en zorgen nu voor mij en mijn kindje.”

Bedoeling is dat vrouwen na hun behandeling een nieuw bestaan kunnen opbouwen en hopelijk niet terugvallen in hun oude leven. “Sinds ik hier ben, zie ik er zoveel beter uit dan tijdens mijn verslaving”, zegt Jacqueline. “Ik voel me weer een mens.”

Er verschijnt een brede glimlach op haar gezicht. “Ik ben echt trots op mezelf.”