Zorgen in Kamer over knellende kraamzorg, kwetsbare gezinnen meest de dupe

Bij partijen in de Tweede Kamer zijn grote zorgen over de staat van de kraamzorg in Nederland. Door een groot tekort aan kraamverzorgers en een hoge werkdruk staat de zorg voor pasgeborenen en gezinnen onder druk.

Kamerlid Dobbe van de SP, die vandaag met een vijfpuntenplan kwam, stelt zelfs dat de kraamzorg dreigt te verdwijnen als er niet wordt ingegrepen. “De uitstroom is heel groot, ook omdat de werkdruk heel groot is en de beloning te laag. Je kan er bijna niet van rondkomen.”

Susanne Meijers van Kraamzorg Limburg is vandaag naar de Kamer gekomen om haar verhaal te doen. Ze vertelt dat bij haar organisatie de afgelopen jaren zeker de helft van het personeel is vertrokken. “De druk is zo hoog. En die mensen gaan niet naar een andere organisatie, die verlaten de kraamzorg.”

Door de tekorten krijgen veel gezinnen minder uren kraamzorg en sommige zelfs helemaal geen zorg. Gezinnen hebben veelal recht op 49 uur kraamzorg in de eerste periode na de geboorte, maar dat aantal wordt dus vaak niet gehaald. De afgelopen jaren lag het gemiddelde op 28 uur.

En dat heeft gevolgen, ziet Meijers. “Soms is er geen eten in de koelkast, soms zijn er problemen tussen ouders, een kraamvrouw kan ’s ochtends geen koorts hebben en ’s middags wel”, schetst ze wat voorbeelden. “Als je maar drie uur in huis bent, mis je een hoop.”

Onlangs kwam naar buiten dat kraamverzorgers relatief weinig meldingen doen bij Veilig Thuis. Dat heeft te maken met angst voor represailles, maar ook met tijdgebrek, bleek uit een enquête van Kenniscentrum Kraamzorg.

In november waarschuwde de inspectie ook al voor de gevolgen van de tekorten. Door personeelsgebrek zijn er in sommigen regio’s wachtlijsten en die treffen “vrouwen in een kwetsbare situatie onevenredig hard”.

Het gaat dan om vrouwen die hun weg naar de zorg niet goed kunnen vinden, bijvoorbeeld door een taalbarrière. “Deze vrouwen melden zich vaker laat bij een kraamzorgorganisatie en komen dan op de wachtlijst, terwijl juist zij extra gebaat zijn bij kraamzorg.”

Een ander pijnpunt is dat er tegenwoordig een eigen bijdrage wordt gevraagd aan gezinnen die boven de 24 uur kraamzorg uitkomen. “Dat is echt een hobbel”, zegt ChristenUnie-leider Bikker. Juist voor mensen met een laag inkomen, die de zorg extra nodig kunnen hebben. “Haal die eigen bijdrage weg”, zegt Dobbe daarover.

Bikker, die gisteren met een eigen manifest kwam, wijst erop dat de afgelopen jaren het aantal wiegendoden is toegenomen in Nederland, terwijl ondertussen de kraamzorg “steeds verder wordt wegbezuinigd”. “Belangrijk is dat een kraamverzorgster, die oren en ogen is in een gezin, de boel de eerste dagen op gang helpt”, zegt Bikker.

Naast SP en ChristenUnie maken in ieder geval ook 50Plus, GroenLinks-PvdA en SGP zich zorgen. Kamerleden van die drie partijen waren aanwezig bij de aanbieding van het actieplan in de Tweede Kamer. In het plan staat onder meer dat de tarieven van de verzekeraars omhoog zouden moeten, zodat de salarissen kunnen stijgen.

De nieuwe minister van Volksgezondheid, Hermans van de VVD, heeft vandaag een brief naar de Kamer gestuurd met maatregelen. Daarbij gaat het onder meer over het testen van een nieuw systeem waarbij de “schaarse capaciteit” eerlijker wordt verdeeld, waardoor mensen die het het meest nodig hebben de meeste kraamzorg krijgen.

Verder belooft Hermans dat het kabinet zich komende maandag gaat buigen over het verbeteren van de “opleidingsstructuur” om meer “jonge instroom” te krijgen. Over tarieven en salarissen doet de minister geen toezeggingen.

Over het afschaffen van de eigen bijdrage schrijft Hermans dat dat zou leiden tot een toename van de vraag. Dat kost tot 270 miljoen euro per jaar. Daarnaast kan daardoor de toegankelijkheid van de zorg “verder onder druk komen te staan”, omdat er nu al te weinig kraamverzorgenden zijn.

SP’er Dobbe noemt de brief van Hermans “onvoldoende” en “te vaag”. “Hiermee gaan we de heel concrete problemen niet oplossen.” Bikker is iets milder in haar oordeel. “Het is een van de eerste brieven van de minister”, zegt de CU-leider. “Ik zie dat ze problemen erkent, dat is altijd het begin.”