NOS Nieuws
Het Federaal Archief van Zwitserland heeft het dossier vrijgegeven dat de nationale inlichtingendienst heeft aanlegd over nazi-oorlogsmisdadiger Josef Mengele. Een historicus had publicatie afgedwongen via de rechter, maar die vindt wat nu openbaar wordt niet voldoende.
In de Tweede Wereldoorlog was Josef Mengele kamparts van het Duitse vernietigingskamp Auschwitz. Hij was onder meer bij aankomende transporten verantwoordelijk voor de selectie van wie onmiddellijk zou worden vergast. Vanwege zijn minzame houding kwam hij bekend te staan als Engel des Doods.
Als arts voerde Mengele ook medische experimenten uit op gevangenen. Die werden bijvoorbeeld zonder verdoving geopereerd of niet behandeld om het verloop van ziekten te kunnen bestuderen. Vaak gebruikte hij tweelingen, omdat hij de gevolgen dan makkelijk kon vergelijken.
Na de oorlog wist hij naar Zuid-Amerika te ontkomen, waar hij nog jarenlang leefde onder een valse naam. Mengele overleed in 1979 bij een zwemtocht in Brazilië.
Stiekem bezoek?
Historicus Gérard Wettstein wilde toegang krijgen tot het Zwitserse dossier om te onderzoeken wat er waar is van geruchten dat Mengele in de jaren 60 een bezoek bracht aan Zwitserland. Mengele werd toen al gezocht als oorlogsmisdadiger en een bezoek aan Europa zou dus brisant zijn. Mogelijk hield zelfs iemand in het land hem de hand boven het hoofd.
Het was al bekend dat Mengele eind jaren 50 op skivakantie ging in het Zwitserse Engelberg, nog voordat er een opsporingsbevel tegen hem was uitgevaardigd. Volgens de geruchten dook hij in 1961 nog eens op, in Zürich, maar hard bewijs daarvoor ontbreekt.
De Zwitserse inlichtingdienst NBD wilde het dossier aanvankelijk geheimhouden tot 2071, maar de rechter oordeelde dat het valt onder een regeling die eerdere publicatie vereist.
Vanwege dat vonnis heeft het nationaal archief de 217 pagina’s uit het dossier nu online gezet. Er zitten krantenknipsels in uit internationale media, maar ook inreisverboden van Mengele, politieverslagen en getuigenverhoren van mensen die hem mogelijk hadden gezien.
‘Vorm van censuur’
Wettstein wijst erop dat sommige delen van het dossier nog altijd zijn weggelakt. De NBD zegt dat zo “spaarzaam mogelijk” te hebben gedaan, maar staatsgeheimen en persoonsgegevens te moeten achterhouden.
Wettstein zegt alle informatie uit het archief nodig te hebben om de geruchten te kunnen bevestigen of ontkrachten. Zo nodig is hij bereid opnieuw naar de rechter te stappen.
