Vrees neemt toe voor lange energiecrisis die ook Europa gaat raken

• 

  Rob Koster

  verslaggever Economie

De hoop bij bedrijven en overheden op een snelle afloop van de energie-oorlog in de Golf neemt af. De vrees voor een langdurige energiecrisis met tekorten die ook Europa gaan raken neemt toe.

Ook als er snel een wapenstilstand en een vrije doortocht voor tankers in de Straat van Hormuz komen, zal het prijseffect van de oorlog nog lange tijd merkbaar zijn, denken analisten.

Op dit moment ligt de olieprijs gemiddeld tussen de 100 en 110 dollar per vat. Die kan verder stijgen tot 150 dollar per vat, volgens Rob Kapito van vermogensbeheerder BlackRock. “Zelfs als we morgen aankondigen dat de oorlog voorbij is”, vertelt hij persbureau Bloomberg.

In Europa worden met name kerosine en diesel schaarser, verwacht Shell.

De oliehandel reageert dagelijks nerveus op de wisselende berichten die uit de VS komen. Dreigementen met nog grotere aanvallen op de Iraanse energie-infrastructuur zorgen voor prijsstijgingen. Zodra die stijging zichtbaar wordt, stuurt president Trump een bericht uit over hoopvolle vredesonderhandelingen. Dat lijkt even te werken tot er weer serieuze twijfel ontstaat over het waarheidsgehalte van dit bericht.

Gisteravond sloot Wall Street in New York met de grootste beursdaling sinds het begin van de oorlog. Trump reageerde binnen een kwartier met een verlenging van de bombardementspauze op Iraanse energie-installaties. Ondertussen groeit het aantal Amerikaanse militairen in de regio die ingezet kunnen worden voor de inname van het Iraanse olie-eiland Kharg en de kustlijn van de Straat van Hormuz.

“Het is de ene dag dit en de andere dag dat,” zegt directeur Patrick Kulsen van marktonderzoeksbureau Insights Global. Zijn bedrijf is gespecialiseerd in opslagcijfers van brandstoffen. “Gezien de internationale situatie valt de olieprijs nog mee.”

Wel ziet Kulsen een zorgelijke daling van de beschikbare hoeveelheid kerosine. De prijs van vliegtuigbrandstof stijgt nog veel sterker dan die van ruwe olie en komt net als diesel voor een flink deel uit de Golfregio.

In Europa is er op dit moment nog geen brandstoftekort, maar dat gaat veranderen volgens de CEO van Shell Wael Sawan. Die sprak deze week op een congres van oliebazen in Houston, Texas. “Zuid-Azië kreeg de volle klap als eerste te verduren. Het heeft zich verspreid naar Zuidoost-Azië, Noordoost-Azië en komt in april vooral naar Europa”, zegt Sawan.

Nederland zal volgens analisten niet heel snel te maken krijgen met echte tekorten. In de Rotterdamse haven liggen enorme hoeveelheden olie opgeslagen, en raffinaderijen maken hier meer brandstof dan we verbruiken.

“Fysiek zal het hier niet snel opdrogen,” zegt Kulsen. Het risico is wel dat kerosine onbetaalbaar wordt voor luchtvaartmaatschappijen net als diesel voor de binnenvaart en transportbedrijven.

Het kabinet liet deze week weten het nog te vroeg te vinden voor prijscompensatie voor consumenten. De wereldwijde energiecrisis zou nog wel eens veel groter kunnen worden, waarschuwde minister Heinen van Financiën de Tweede Kamer. In dat geval moet er nog wel geld over zijn om mensen te helpen die het echt nodig hebben.

Ondertussen is wel geruisloos de voorfase ingegaan van het Landelijk Crisisplan Olie. Oliemaatschappijen en vertegenwoordigers van handelaren en opslagbedrijven overleggen met het kabinet over voorraden, mogelijke risico’s en maatregelen voor het geval er echte tekorten ontstaan.

In het ergste geval kan de overheid overgaan tot “rantsoenering en exportbeperking op EU- of nationaal niveau”, staat in het crisisplan. De brandstof gaat dan naar bedrijven en mensen die moeten blijven rijden om onder meer de voedselvoorziening, medisch zorg en veiligheid op peil te houden.

“De inhoud van het overleg met de overheid is vertrouwelijk”, vertelt Erik de Vries van de belangenorganisatie van particuliere brandstofhandelaren NOVE, één van de partijen die aan tafel zit. Vandaag overlegt hij met vertegenwoordigers van de binnenvaart over de dieselprijs.

“Er wordt wel echt gekeken naar een situatie waarin er een tekort is”, zegt De Vries. Ook al is dat tekort er nog niet, zorgen zijn er al wel. De prijzen van diesel in Nederland liggen veel hoger dan in onze buurlanden. Hierdoor tanken binnenvaartschepen net als vrachtwagens zoveel mogelijk over de grens.

Als de verschillen nog groter worden en iedereen in het buitenland tankt, houdt de handel hier al op voor er een tekort is, vreest De Vries.