Strijd tussen Trump en paus stelt katholieke Republikeinen voor ongemakkelijk dilemma

• Merijn Westerhoff

  Bureau Washington

De spanning tussen het Vaticaan en Washington liep de afgelopen dagen flink op. President Trump beledigde de paus in een reeks berichten op zijn platform Truth Social. Paus Leo XIV heeft op zijn beurt opnieuw scherpe kritiek geuit over de oorlogen die wereldwijd aan de gang zijn.

In de strijd tussen hun geestelijk en politiek leider komen katholieke Amerikanen voor een ongemakkelijk dilemma te staan: steunen ze nu hun president of de paus?

De rel ontstond nadat de paus zich kritisch had uitgesproken over de oorlog in Iran en had opgeroepen tot vrede, waarna Trump hem publiekelijk aanviel. Hij noemt de paus een slappeling, die geen verstand heeft van buitenlandpolitiek. Daarna plaatste de president een AI-afbeelding waarop hij zichzelf als een Jezus-achtige figuur neerzet. Dit riep brede verontwaardiging op.

“Conservatieve katholieken zitten in een loyaliteitsdilemma”, zegt hoogleraar John Kenneth White van de katholieke universiteit in Washington. Ze zijn Trump dankbaar dat hij zich inzet voor de godsdienstvrijheid en delen veel van zijn conservatieve denkbeelden. Toch heerst onder dit deel van zijn achterban het gevoel dat hij hier te ver is gegaan.

“Persoonlijk vind ik het nogal smakeloos”, zegt Leandro. Hij is naar een katholieke kerk in Washington gekomen voor een speciaal avondgebed voor jongvolwassenen. Vanavond staat het thema verbinding centraal. Toch hoopt Leandro dat de beledigingen van de president aan het adres van de paus ter sprake komen: “Ik zou hier graag meer discussie over willen zien.”

De discussie lijkt zich online in ieder geval volop af te spelen. Uitspraken van zowel Trump als de paus worden breed gedeeld en becommentarieerd. Zelfs onder christelijke kopstukken, politieke bondgenoten en invloedrijke aanhangers van Trump klonk duidelijke afkeuring van de afbeelding. Trump verwijderde deze vervolgens, maar daarmee is de strijdbijl nog niet begraven.

Onder de katholieken die zich in een spagaat bevinden, gaan de meesten toch achter hun katholieke leiders staan, ziet White. Die leiders verdedigen de paus fel: “Niet omdat ze daartoe opdracht krijgen van het Vaticaan, maar omdat ze theologisch gezien grote meningsverschillen hebben met Trump”. Hij verwacht dat die onenigheid alleen maar zal toenemen.

Dat werd woensdag al zichtbaar. Tijdens zijn bezoek aan Kameroen ging paus Leo opnieuw in op het geweld en de rol van wereldleiders. Zonder Trump bij naam te noemen sprak hij over een wereld die “wordt geteisterd door een handvol tirannen” en hekelde hij het gebruik van religie om macht mee te rechtvaardigen. Volgens hem wordt er wereldwijd meer geïnvesteerd in vernietiging dan in herstel en onderwijs.

JD, ook aanwezig bij de mis in de kerk, vindt het “absoluut beneden de waardigheid van een president om zomaar de paus aan te vallen.” Maar zijn politieke voorkeur beïnvloedt het niet: bij de tussentijdse congresverkiezingen gaat hij weer Republikeins stemmen. “Ik was Republikein vóór Trump en zal dat ook na hem blijven.”

Leandro wil ook niet kiezen tussen de twee, maar hij erkent dat het ongemakkelijk is om de twee meest invloedrijke Amerikanen op het wereldtoneel met elkaar in strijd te zien: “Idealiter zou ik willen dat er helemaal geen conflict was, uiteraard.”

Daarmee lijken conservatieve katholieken een middenweg te zoeken: ze verwerpen de toon en sommige acties van Trump, maar blijven hem in grote lijnen politiek steunen. Het zorgt ervoor dat zowel hun politieke als religieuze principes op de proef worden gesteld, en dat met belangrijke tussentijdse verkiezingen in november.

“De katholieke steun voor Trump, en daarmee de Republikeinen, is fragiel en kan in toekomstige verkiezingen sterk teruglopen”, voorspelt hoogleraar White. “De rol van deze paus kan daarin doorslaggevend zijn.”

“Paus Leo weet als Amerikaan zijn landgenoten op een unieke manier te bereiken, uiteraard ook nog in hun eigen taal. Het is ongekend dat de paus Amerikanen en katholieken in het bijzonder oproept om contact op te nemen met hun Congresleden om hen te vragen zich in te zetten voor vrede.”