NOS Nieuws•
De Amerikanen blijven herhalen dat ze meer betrokkenheid willen van hun NAVO-bondgenoten bij de Iranoorlog. Ook houden ze de druk op de Europese lidstaten en Canada hoog om echt miljardeninvesteringen te doen in hun eigen veiligheid, zoals vorig jaar toegezegd op de top in Den Haag.
“De Amerikanen moeten ook iets hebben aan de NAVO”, zei minister Rubio op de bijeenkomst van ministers van Buitenlandse Zaken van de NAVO-landen in de Zweedse havenstad Helsingborg. “Het doel is om de NAVO te versterken.”
Stevig gesprek
In Helsingborg voerden de Amerikanen een stevig gesprek met hun Europese bondgenoten. Nadat hij de vorige keer niet de moeite nam te komen, was de Amerikaanse buitenlandminister Rubio er vandaag wel bij, met de verwijten van zijn president in de binnenzak.
Die is ernstig teleurgesteld over de reactie van de NAVO-bondgenoten op de oorlog tegen Iran. En ja, de VS zal doorgaan met het verplaatsen en soms terughalen van troepen. Dat is geen straf, maar een proces dat ook in de toekomst door zal gaan, zei Rubio.
Hij las zijn bondgenoten “elegant” de les over de weigering betrokken te raken bij de Iranoorlog, zeggen ingewijden.
Onder leiding van secretaris-generaal Rutte zaten de 32 ministers in een soort kringgesprekopstelling bij elkaar. De bedoeling was informeel met elkaar te praten over de toekomst van de organisatie.
De bijeenkomst in Zweden is de laatste voor de grote NAVO-top over anderhalve maand in Ankara, waar ook president Trump zal aanschuiven. Dat is het moment waarop Europese landen zullen moeten laten zien dat ze zich houden aan hun belofte 3,5 procent van hun economie aan defensie te gaan besteden.
Europa zal massaal moeten investeren in luchtverdediging, tankvliegtuigen, strategische bommenwerpers en het vergaren van inlichtingen. Door deze miljardeninvesteringen moeten Europese landen meer en meer zelf verantwoordelijk worden voor hun veiligheid. De VS wil zijn troepen in Europa op den duur deels terugtrekken uit Europa, volgens Rutte is dat niet meer dan logisch.
Het bondgenootschap zit de afgelopen maanden geregeld in een crisismodus, waarbij de bondgenoten tegenover in plaats van naast elkaar staan. De hoop was dat de bijeenkomst vandaag en gisteren zou zorgen voor nieuw optimisme, zoals vorig jaar na de top in Den Haag.
‘Plan B is er niet’
Europese bondgenoten doen hun uiterste best uit te stralen dat er geen plan B is, een NAVO zonder de VS is volgens hen niet denkbaar. Het Britse tijdschrift The Economist citeert een anonieme ingewijde die zegt dat NAVO-topman Rutte zelfs verboden heeft te praten over zo’n alternatief “omdat dat olie op het vuur zou zijn”.
Toch wordt op andere plekken volop gesproken over de opties die Europeanen hebben. Sommige Europese legers maken volgens The Economist geheime plannen om zonder de hulp en commandostructuren van Amerika te vechten. “De Groenlandcrisis schudde ons wakker”, zegt een Zweedse betrokkene.
Ook in een gezamenlijk rapport van vier gerenommeerde denktanks waaronder het Nederlandse Clingendael dat vorige week uitkwam, staat het zwart op wit: als de VS de NAVO zou verlaten, dan moeten de Europeanen in staat zijn de boel over te nemen. Het rapport beschrijft drie mogelijkheden om de Europese defensie te verstevigen.
Nu geen geloofwaardig alternatief
Als eerste pleiten de auteurs voor het versterken van de Europese rol in de NAVO en het tegelijkertijd onderhouden van de trans-Atlantische band. Dat moet, schrijven ze, want er is nog geen geloofwaardig alternatief voor het militaire bondgenootschap.
Daarnaast zouden allerlei Europese veiligheidssamenwerkingsverbanden met elkaar verbonden moeten worden. Er zou bijvoorbeeld een Europese veiligheidsraad moeten komen, met de top van de NAVO en de Europese Unie erin en eigen commandostructuren en budget.
Tot slot vinden de auteurs dat de onderlinge Europese samenwerking op defensieterrein versterkt moet worden. Niet alleen binnen de EU, maar ook met landen als Oekraïne en het Verenigd Koninkrijk. Obstakels voor die samenwerking moeten worden weggenomen. Ook moeten landen beloven elkaar militair bij te staan waar nodig.
‘Niet de luxe’
De drie opties moeten tegelijk onderzocht worden, vinden de auteurs, want Europeanen hebben simpelweg niet de luxe om het niet te doen.
Topman Rutte is nog niet zover. “Zou het niet handig zijn als de Europeanen zo sterk zijn dat ze ook zonder de VS kunnen als dat nodig zou blijken?”, vraagt de NOS hem op de afsluitende persconferentie. Hij gaat er alleen zijdelings op in. “Daar bereiden we ons niet op voor”, antwoordt hij.
“De Verenigde Staten willen betrokken blijven bij de NAVO, maar verwachten dat de Europeanen en Canada een grotere verantwoordelijkheid nemen voor de verdediging van het Europese deel van de NAVO.”
