Weer massaprotest in Servië tegen president Vucic

• Thijs Kettenis

  correspondent Zuidoost-Europa

In Servië is opnieuw massaal gedemonstreerd tegen het bewind van president Aleksandar Vucic. Vele tienduizenden Serviërs demonstreerden op een centraal plein in de hoofdstad Belgrado om zijn aftreden te eisen, daartoe opgeroepen door studenten. Volgens een onafhankelijk organisatie waren er meer dan 100.000 betogers bijeen.

De demonstratie verliep aanvankelijk vreedzaam, maar later op de avond raakten groepen jonge demonstranten slaags met de oproerpolitie. De demonstranten gooiden fakkels, stenen en flessen naar de politie, die reageerde met traangas en de demonstranten uiteendreef.

Ook de regering verwachtte kennelijk grote interesse voor de demonstratie. Even na 04.00 uur vannacht legden de staatsspoorwegen alle treinverkeer in Servië tot nader order stil, zonder opgaaf van reden. Vanmiddag verklaarden de spoorwegen dat er vannacht diverse bommeldingen zijn gedaan.

Ook vlak voor eerdere grote demonstraties was dat de reden om de treinen stil te laten staan. Een smoes om mensen van buiten Belgrado te verhinderen naar de hoofdstad af te reizen om mee te demonstreren, zeggen tegenstanders van de regering.

Onder het motto “Studenten overwinnen” proberen de studenten verkiezingen af te dwingen. President Vucic heeft al toegezegd dat die er komen, maar noemt geen datum. Afgelopen week zei hij dat ze tussen eind september en half november zullen plaatsvinden.

Het is alweer maanden geleden dat de studenten opriepen tot een massademonstratie. De eerste keer was anderhalf jaar terug, nadat een deel van het dak van het net gerenoveerde treinstation van Novi Sad instortte. Zestien mensen kwamen daarbij om het leven.

Het gevolg van slecht uitgevoerde werkzaamheden door bedrijven die via corruptie aan hun opdrachten waren gekomen, oordeelden tegenstanders. Het was het startschot van grootschalige demonstraties en de bezetting van universiteiten.

Gaandeweg verschoof de eis van een onderzoek naar de toedracht van het ongeluk naar het uitschrijven van verkiezingen. De studenten en sympathiserende burgers snakken ernaar verlost te worden uit de wurggreep waarin Vucic Servië houdt.

Kritische maatschappelijke organisaties krijgen steeds vaker te maken met onaangekondigde controles van hun administratie, nieuwe wetten moeten de rechterlijke macht inperken en op de internationale ranglijst van persvrijheid kelderde Servië vorige maand naar de laagste plek van alle Balkanlanden.

Maar Vucic zit nog steeds in het zadel en heeft politie, overheidsdiensten, gemeenten en de meeste media in zijn zak. De massaliteit van de protesten is afgenomen, maar via kleinere acties houden studenten druk op de ketel. Vanavond hopen ze te laten zien dat ze nog steeds de steun hebben van een groot deel van de bevolking.

Dat Vucic de parlementsverkiezingen nog niet heeft uitgeschreven, duidt erop dat hij er niet zeker van is dat hij ze wint. Vermoedelijk wil hij premier worden omdat zijn maximale termijn als president er over een jaar op zit. Maar mogelijk krijgt hij een politieke tegenstander als opvolger, want een aansprekende kandidaat uit eigen gelederen om hem op te volgen is er vooralsnog niet.

Voor Vucic is te hopen dat ambtenaren loyaal aan hem blijven. Een groot deel van hen en hun familie stemt op hem, deels noodgedwongen, omdat ze anders hun baan dreigen te verliezen. Ook hoopt hij de Serviërs tevreden te houden die stabiliteit, verbetering van infrastructuur een lichte economische groei belangrijker vinden dan democratische vrijheden. Die zijn vooral te vinden buiten de grote steden.

Zij zien via de regeringsgezinde media vooral de successen van Vucic, en ook hoe hij de studenten neerzet als door het buitenland betaalde raddraaiers die Servië een kopje kleiner willen maken. Het is niet voor niets dat critici vermoeden dat Vucic de laatst overgebleven grote kritische mediagroep, met onder meer tv-zenders N1 en Nova, ook probeert in te palmen.

Onduidelijk is hoe de studenten, die nog steeds opereren zonder leider, verkiezingen ingaan. Samenwerken met de traditionele oppositie weigeren ze tot nu toe. Vermoedelijk komen ze met een eigen lijst, waarop ze niet zelf staan, maar vooral sympathisanten. Vladan Djokic, rector magnificus van de universiteit van Belgrado, wordt genoemd als mogelijke lijsttrekker.

Een opmerkelijke verklaring gaven de studenten afgelopen week af over de status van Kosovo. Die provincie verklaarde zich in 2008 onafhankelijk van Servië, maar de studenten zeggen nu dat Kosovo een onlosmakelijk onderdeel is van Servië en een bepalend onderdeel van de Servische nationale identiteit.

Het is taalgebruik dat je vooral hoort in nationalistische kringen. Over hoe om te gaan met de meer dan 90 procent inwoners van Kosovo die niet bij Servië willen horen, reppen de studenten met geen woord. Dat levert forse kritiek op, ook van sympathisanten. Het is aannemelijk dat de liberale studenten ook nationalistische Serviërs proberen aan te spreken, om zo samen sterker te staan tegen Vucic.