NOS Nieuws••Aangepast
De Verenigde Staten en Iran hebben afspraken gemaakt over een einde aan de onderlinge oorlog en de opening van de Straat van Hormuz. Dat meldt premier Sharif van Pakistan, dat bemiddelde bij de onderhandelingen. Sharif spreekt van “een vredesakkoord”, dat ook betrekking heeft op de oorlog in Libanon. De ondertekening staat komende vrijdag in Zwitserland gepland.
Op tafel moet dan een zogeheten memorandum van overeenstemming liggen, een basisstuk voor verdere onderhandelingen tussen beide partijen. Zo’n memorandum is juridisch niet-bindend. Pakistaanse functionarissen zeggen tegen persbureau AP dat er zestig dagen worden uitgetrokken voor de vervolggesprekken. Die termijn kan worden opgerekt.
Wel of niet onmiddellijk?
De VS en Iran hebben bevestigd dat ze tot afspraken zijn gekomen, maar details daarover zijn niet eenduidig. Sharif schrijft dat de twee landen het eens zijn geworden over een “onmiddellijke en permanente beëindiging van militaire operaties op alle fronten”. Maar zowel de VS als Iran geeft aan zich pas vanaf vrijdag aan bepaalde punten te willen houden.
Ook geven beide landen een andere uitleg bij de overeenkomst. De Amerikaanse president Trump kwam met felicitaties “aan iedereen” en schreef dat hij opdracht heeft gegeven om de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens in de Straat van Hormuz per vrijdag te beëindigen, na het ruimen van zeemijnen. “Laat de olie maar stromen!”, voegde hij eraan toe.
Op de Iraanse staatstelevisie was de boodschap dat Iran de VS heeft “gedwongen” dit akkoord te accepteren. Een hoge legerleider zei daar dat de VS niet anders kon dan zijn verlies toegeven. Het aan de staat gelieerde persbureau Tasnim meldde verder dat ook Iran de blokkade van de Straat van Hormuz met ingang van vrijdag zal opheffen. Daardoor zou de scheepvaart de doorgaans drukbevaren zeeroute na maanden weer in gebruik kunnen nemen.
Details
Veel details zijn nog niet bekendgemaakt en zullen zelfs nog moeten worden uitgewerkt, zowel voorafgaand aan de ondertekening van vrijdag als in de maanden erna. Op die details is het in het verleden geregeld stukgelopen in de onderhandelingen tussen de VS en Iran.
Zo is er niet duidelijk wat voor concrete afspraken er zijn gemaakt over het Iraanse kernprogramma. Een van de redenen dat president Trump Iran aanviel, was om te voorkomen dat het land een kernbom zou kunnen maken. Zijn eis dat Iran het uranium opgeeft dat daarvoor kan worden gebruikt, was voor Iran tot nu toe onbespreekbaar.
Ook zal later duidelijk moeten worden wat voor financiële toezegging er gedaan zijn aan Iran. Het land pleit al jaren voor een einde van sancties en het ontdooien van bevroren tegoeden in het buitenland, maar afspraken over hoe dat precies zou moeten verlopen bleven uit.
Aanvallen op Libanon
Israël heeft nog niet gereageerd op de aangekondigde overeenkomst, die ook betrekking zou hebben op de oorlog in Libanon. Daar is sinds 7 april een broos bestand van kracht, dat herhaaldelijk wordt geschonden. Zo voerde Israël afgelopen weekend op meerdere plekken in het land luchtaanvallen uit, naar eigen zeggen op Hezbollah-doelwitten. Iran, dat Hezbollah steunt, dreigde daarop met wraak op Israël.
De timing van de Israëlische aanvallen was opvallend, omdat er steeds meer tekenen kwamen dat de onderhandelingen tussen VS en Iran in een vergevorderd stadium waren beland. Iran stelde dat de VS Israël niet in toom kon houden en verder praten zo geen zin had. Daarop maande Trump alle partijen tot kalmte. “Laten we dit niet verpesten!”, schreef hij.
Kennelijk was er daarna genoeg wil bij beide partijen om de principeovereenkomst op Trumps 80ste verjaardag wereldkundig te maken.
Op de vlucht
De twee landen zijn sinds begin dit jaar in oorlog met elkaar, nadat de VS en Israël grootscheepse luchtaanvallen uitvoerden op Iran. Daarbij werd de opperste leider Khamenei gedood.
Vervolgens mengde de door Iran gesteunde militie Hezbollah zich in de strijd en verlegde Israël de aandacht naar Libanon. Daar zijn ruim een miljoen mensen op de vlucht geslagen.
