NOS Nieuws•
‘De nieuwe voorgestelde begroting voor de EU is veel te hoog en richt zich op de verkeerde prioriteiten. Met die boodschap meldt premier Jetten zich vandaag in Brussel voor een overleg met zijn Europese collega’s.
Op tafel ligt een voorstel van 2000 miljard euro voor de periode van 2028 tot en met 2034, zo’n 285 miljard euro per jaar dus. Het is een enorme verhoging, want de huidige meerjarenbegroting is iets meer dan 1200 miljard.
Nederland maakte de afgelopen weken duidelijk zo’n verhoging niet te zien zitten. ‘Onacceptabel’, ‘onbetaalbaar’, ‘veel te gortig’, klonk het vanuit het kabinet. “Het is voor Nederland en een aantal gelijkgestemde landen die een moderne begroting willen klip-en-klaar dat dit voorstel gewoon niet goed genoeg is,” zei Jetten dinsdag in de Tweede Kamer.
Met ‘dit voorstel’ doelt hij op het laatste onderhandelingsdocument, opgesteld door EU-voorzitter Cyprus, waarover de regeringsleiders vandaag met elkaar spreken. Daarin is het totale bedrag al iets verlaagd, wat Nederland 300 miljoen euro per jaar zou schelen. Maar het kabinet vindt nog altijd veel te veel: “Het enige positieve aan dit voorstel is dat het laat zien hoe het niet moet,” reageerde minister Heinen van Financiën.
Coronalening
Hoeveel hoger de voorgestelde nieuwe begroting is ten opzichte van de huidige hangt af van hoe je ernaar kijkt. In het bedrag van 2000 miljard is de inflatie al meegerekend. Daarnaast is er 168 miljard euro gereserveerd voor het coronaherstelfonds, een lening voor het economisch herstel van de EU na de coronacrisis di moet worden terugbetaald.
Toen de huidige meerjarenbegroting (2021-2027) van 1200 miljard euro werd vastgesteld, bedroeg die 1,13 procent van het totale bruto nationaal inkomen in de EU. Als je het terugbetalen van de coronaschulden niet meetelt, gaat het bij het nieuwe voorstel eveneens om 1,13 procent. Evenveel dus. Met coronalening is het 1,23 procent van het bni.
Je zou kunnen zeggen dat het een beperkte verhoging is, als je puur en alleen naar het EU-bni kijkt, zei Jetten daar deze week over. “Maar het is natuurlijk relevanter om de vraag te stellen wie de nettobetalers van deze verhoogde begroting zijn.”
‘We zijn geen geldautomaat’
Nederland is één van die nettobetalers, landen die meer geld aan de EU betalen, dan dat ze geld uit de EU ontvangen. Andere nettobetalers zijn bijvoorbeeld Duitsland, Oostenrijk en Zweden. Als rijke landen dragen zij meer bij en ontvangen zij minder. Een ruimere begroting betekent voor hen daarom hogere kosten en dus verzetten ze zich gezamenlijk tegen een te hoog budget.
“De cijfers moeten omlaag,” zei de Duitse bondskanselier Merz vanochtend bij binnenkomst. “De nettobetalers zijn niet de geldautomaten van de EU,” aldus de Oostenrijkse bondskanselier Stocker in een interview met de Financial Times.
De ruime meerderheid van de EU-landen ontvangt onder de streep juist geld, inkomenssteun voor boeren bijvoorbeeld. Of bijdragen uit het cohesiefonds, een pot met geld voor armere regio’s. Zij zien een hoger Europees budget wel zitten, maar toch maken ook zij zich zorgen.
Veiligheid en onafhankelijkheid
De Europese Commissie wil het geld namelijk anders gaan uitgeven. Daarbij moet de focus komen te liggen op de Europese concurrentiepositie en de veiligheid. Dat betekent meer geld naar innovatie, defensie, tech en de energietransitie en minder geld naar boeren en de arme regio’s.
“Een begroting die aansluit bij de ambities van Europa, die de uitdagingen van Europa aangaat en die onze onafhankelijkheid versterkt,” zei Commissievoorzitter Von der Leyen bij de presentatie van het voorstel.
Nederland is groot voorstander van zo’n hervorming van de begroting. “Als je elke week praat over veiligheid, over de economie en over meer geld in de portemonnee, dan moet de begroting daar ook op aansluiten,” zegt premier Jetten.
De Europese leiders gaan het voorlopig nog niet eens worden. De betalers en ontvangers staan lijnrecht tegenover elkaar. Komende maanden zal de meerjarenbegroting nog regelmatig op de agenda staan. De nieuwe begroting moet in 2028 ingaan.
