Vuurbal te zien boven delen van Nederland: ‘Best een lichtspektakel’

In delen van Nederland was rond 22.30 uur een vuurbal aan de hemel te zien. Onder meer vanuit Amsterdam, Utrecht, Almere, Dronten en Arnhem kwamen berichten van mensen die het bijzondere fenomeen in de avondschemering zagen.

Volgens satellietdeskundige Marco Langbroek van de TU Delft gaat het om een satelliet van Elon Musks SpaceX die terugkeerde in de atmosfeer, Starlink 1541. “Hij kwam boven Engeland de atmosfeer binnen en begon daar op te breken en op te branden. Dat gebeurt doorgaans op hoogtes tussen de 90 en 50 kilometer.”

Bekijk hier de beelden van de vuurbal:

Langbroek zag hem zelf bij Texel over komen. “De re-entry was wel voor deze nacht verwacht, maar omdat er een onzekerheid van vier uur was, was moeilijk te voorspellen wanneer precies. Ik zat zelf met enkele mensen op het dek van een zeilschip toen we het zagen, geheel bij toeval.”

“Er was ook nog minutenlang een dampspoor in de atmosfeer te zien. Dat zijn microscopische metaaldeeltjes die in de bovenste delen van de dampkring worden achtergelaten.”

Sterrenkundige Lucas Ellerbroek zag de vuurbol boven Amsterdam. “Hoe groter zo’n stuk ruimtepuin was, hoe meer vuur je ziet”, legt hij uit. “Een paar maanden geleden zagen we nog een brokstuk van het ISS, dat geeft dan best een lichtspektakel.”

Ellerbroek verwacht dat er morgenochtend meer duidelijkheid komt of de satelliet volledig is vergaan bij de terugkeer naar aarde. “Als er nog een restant is, dan ligt dat op de grond ergens. Aan de hand van de meldingen kun je zien wat het pad is geweest, dan kun je herleiden waar iets kan zijn neergekomen.”

Langbroek gaat daar nu niet van uit. “Hij is waarschijnlijk helemaal opgebrand, al kun je nooit helemaal uitsluiten dat er toch wat brokstukken overgebleven. Die zijn dan vermoedelijk in Duitsland of Oost-Europa neergekomen.”

Veel gaat verloren bij de reis door de dampkring, zoals ook met meteoren gebeurt. Ellerbroek: “Als je een rotsblok van een meter hebt, veroorzaakt dat een grote vuurbal, maar het restant dat op aarde landt hoeft niet groter te zijn dan enkele centimeters groot. Het valt uiteen in brokstukken die niet groter zijn dan kiezelstenen.”

Daarom zijn er in Nederland in totaal slechts zes meteorieten teruggevonden in de loop er eeuwen. De eerste kwam in 1840 bij Uden terecht, de laatste werd in 2017 bij Broek in Waterland gevonden. Die laatste, een steen van een halve kilo, beschadigde destijds een dak.

Elon Musk begon in 2019 met het lanceren van de satellieten voor zijn ruimtenetwerk Starlink. De ruim tienduizend relatief kleine satellieten op zo’n 500 kilometer hoogte bieden gebruikers internetverbinding zonder dat er op aarde veel infrastructuur voor nodig is. De satelliet die vannacht te zien was, zal zo’n 250 kilo hebben gewogen.

Het netwerk helpt bijvoorbeeld Oekraïense drones hun doelen te zoeken in de oorlog met Rusland, maar werd ook gebruikt door Iraniërs toen de machthebbers in dat land de toegang tot internet afknepen. Astronomen zijn kritisch op het project, omdat het veel van de beperkte ruimte rond onze planeet inneemt en de lichtvervuiling ervan waarneming van het heelal bemoeilijkt.

SpaceX lanceerde toevallig vannacht kort ook twintig nieuwe satellieten in een proefvlucht van de 124 meter hoge Starship-raket, de grootste ter wereld. Vanaf een basis in Texas bracht de raket de satellieten naar 200 kilometer hoogte, waarna de raketten en de satellieten neerkwamen de Indische Oceaan. De vlucht was bedoeld om aangepaste apparatuur te testen.