NOS Nieuws
Midden in New York hangt al jaren een klok waarop live te zien is hoe hoog de Amerikaanse overheidsschuld is. Afgelopen woensdag gaf die voor het eerst 40 biljoen dollar aan.
De Amerikaanse overheidsschuld stijgt al decennia. Op zich hoeft zo’n hoge schuld geen probleem te zijn. “Er is weinig aan de hand zolang de economie blijft groeien en er genoeg vertrouwen is dat een overheid de schuld kan dragen”, zegt Philip Marey, Amerika-econoom bij Rabobank.
Toch nemen de zorgen over de hoge schuld toe. Nieuwszender CNN noemde het een “grimmige mijlpaal” en de directeur van een Amerikaanse economische denktank vergeleek het recordbedrag in de Financial Times met het knipperende lampje in je auto dat waarschuwt dat je je motor moet controleren. “Het betekent niet dat je motor er morgen mee ophoudt, maar het is wel een duidelijk teken dat de situatie behoorlijk uit de hand loopt.”
Dure leningen
De overheidsschuld is het totale bedrag dat een overheid door de jaren heen heeft geleend en moet terugbetalen. De schuld loopt op als een overheid meer uitgeeft dan er binnenkomt via belastingen.
Om dit begrotingstekort te betalen sluiten overheden leningen af door de uitgifte van obligaties, een soort schuldbewijzen. Kopers van dat schuldbewijs, zoals banken of pensioenfondsen, ontvangen rente in ruil voor het uitgeleende geld.
Als de overheidsfinanciën instabiel zijn, willen die kopers een hogere rente omdat ze meer risico lopen. “Dat is wat er nu in Amerika gebeurt”, zegt Steven Brakman, hoogleraar economie aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Daarnaast moet de Amerikaanse overheid volgens Rabobank-econoom Marey steeds meer concurreren met AI-bedrijven, die bij investeerders geld ophalen om datacenters te bouwen. “De rentes stuwen elkaar op en hoe hoger de rente, hoe duurder het voor Amerika wordt om geld te lenen.”
Bezorgde beleggers
Marey erkent dat 40 biljoen, oftewel 40.000 miljard dollar, veel geld is. “Maar zolang er voldoende inkomsten tegenover staan maakt de hoogte van de schuld niet zoveel uit.”
Maar ook daar wringt het. Vorig jaar verlengde president Trump bijvoorbeeld een tijdelijk belastingvoordeel dat vooral gunstig uitpakt voor de rijkste Amerikanen. Hoe lager de belastingen, hoe minder geld binnenkomt.
Deze week bereikte de rente op leningen met een lange looptijd het hoogste niveau sinds 2007. De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent deed daarop een poging de rente enigszins naar beneden te brengen. Hij wil een deel van deze schulden terugkopen.
“Dat bracht een dag rust, maar inmiddels zijn de rentes gewoon weer doorgestegen”, zegt Marey. “Zolang er niets verandert aan de oorzaak van de oplopende schuld blijft de teller oplopen en houden beleggers twijfels.”
Hoogleraar Brakman sluit zich daarbij aan. “Als er eenmaal een negatief sentiment is ontstaan, moet je van goeden huize komen om het te keren”, zegt hij. “Minder uitgeven en meer belasting heffen is dan het enige dat helpt.”
Bijkomend probleem is dat het Amerikaanse schuldenplafond van 41,1 biljoen dollar in zicht komt. Als dat is bereikt, moet het Congres eerst toestemming geven voor er meer geld kan worden geleend. Gebeurt dat niet, dan moet de overheid meteen snijden in de uitgaven.
Uiteindelijk bepaalt volgens Brakman en Marey vooral het vertrouwen van beleggers hoe houdbaar de schuld is. “Als de onzekerheid aanhoudt en de rente blijft oplopen wordt het lastig voor het ministerie om het zelf op te lossen”, zegt Marey. “In het ergste geval kan dat tot een financiële crisis leiden, zoals in 2008.”
Beide experts denken overigens dat het zo’n vaart niet loopt. “Er zijn nog een hoop afslagen voordat we op dat punt zijn”, zegt Marey.
