Einde aan gratis uitstoot: luchtvaartmaatschappijen betalen miljoenen extra

• Gidi Pols

  redacteur Economie

Luchtvaartmaatschappijen moeten dit jaar kiezen: óf ze investeren fors in verduurzamen, óf ze moeten tientallen miljoenen euro’s extra betalen aan uitstootrechten. Tot dit jaar kregen ze nog veel gratis rechten, maar dat voordeel komt te vervallen.

De vervuiler betaalt: sinds 2012 geldt dat ook voor luchtvaartmaatschappijen in Europa. Dat jaar ging de luchtvaart onder het zogeheten ETS (Emission Trading System) vallen. Voor de uitstoot van vluchten binnen Europa moeten de bedrijven speciale emissierechten inleveren. Een ton CO2 staat daarbij gelijk aan een emissierecht.

Als KLM van pakweg Amsterdam naar Barcelona vliegt, moet het dus rechten kopen om de uitstoot te dekken. Dat kan bij andere bedrijven, of bijvoorbeeld op de veiling bij de Nederlandse Emissieautoriteit. Maar luchtvaartmaatschappijen kregen ook nog jarenlang gratis uitstootrechten, als onderdeel van Europese regels.

Dit moest de bedrijven de tijd geven om te verduurzamen, zonder te worden weggeconcurreerd. In de praktijk kreeg bijvoorbeeld KLM daardoor de afgelopen jaren genoeg gratis rechten om zo’n beetje de helft van de uitstoot te dekken.

Ook andere luchtvaartmaatschappijen profiteerden van het systeem. Met de gratis rechten hebben de maatschappijen zeker honderden miljoenen euro’s bespaard en bovendien de financiële prikkel om de uitstoot ingrijpend omlaag te krijgen voor zich uit kunnen schuiven.

Sinds 2024 is het aantal gratis rechten afgebouwd. Eerst een kwart minder, toen de helft, en dit jaar dus naar nul. De uitstoot is in die periode niet of nauwelijks afgenomen.

Er is nog maar een beperkt aantal gratis rechten beschikbaar, dat gekoppeld is aan het gebruik van duurzamere brandstof. De luchtvaartmaatschappijen zullen dit jaar dus of verder moeten verduurzamen, of aanzienlijk meer uitstootrechten moeten kopen.

“In 2019 betaalde KLM circa 25 miljoen euro aan ETS-kosten”, laat een woordvoerder van het luchtvaartbedrijf weten. “In 2024 zijn deze bedragen opgelopen tot circa 152 miljoen. We verwachten dat de ETS-kosten in 2030 oplopen tot circa 325 miljoen per jaar.” Ook TUI moest door de afbouw extra rechten kopen.

Daarbovenop komen nog kosten door bijvoorbeeld de Nederlandse vliegbelasting, die ook bedoeld is om de verduurzaming verder aan te zwengelen. “Niet al deze kosten kunnen volledig worden doorberekend aan onze passagiers, waardoor de winstgevendheid onder druk komt te staan”, zegt de KLM-woordvoerder.

KLM, TUI en Corendon benadrukken dat ze nieuwe vliegtuigen hebben aangeschaft. Deze moderne toestellen zijn zuiniger, waardoor de uitstoot per vlucht lager wordt. TUI claimt zelfs een vermindering van 16 procent ten opzichte van de vorige generatie vliegtuigen.

Ook kopen TUI en KLM zogeheten Sustainable Aviation Fuel (SAF) bij. Dit soort duurzamere kerosine wordt gemaakt van bijvoorbeeld biomassa of waterstof. KLM zegt wereldwijd een van de grootste afnemers van SAF te zijn en investeert in een nieuwe fabriek in Delfzijl.

Toch blijft het bijmengen van schonere kerosine marginaal, zelfs bij zelfbenoemd voorloper KLM. In 2024 ging grofweg voor elke 58 liter fossiele brandstof 1 liter SAF in de tank, blijkt uit het jaarverslag. Bij TUI lag de verhouding afgelopen jaar op ongeveer 2 procent.

Corendon wil niets zeggen over het aantal gekochte liters schonere brandstof. Ook doet het bedrijf geen uitlatingen over hoeveel extra rechten het dit jaar bij moet kopen. Maar het geeft wel toe dat verduurzaming lastig is. “In het algemeen geldt dat de luchtvaart graag wil verduurzamen, maar dat het eerlijke verhaal is dat dat niet eenvoudig is”, laat een woordvoerder weten.

“Snel vergroenen is moeilijk”, zegt ook Georgette Boele, econoom bij ABN Amro. “De luchtvaart is erg afhankelijk van brandstof. De alternatieven daarvoor zijn in de luchtvaart beperkt in vergelijking met andere mobiliteitssectoren.”

Elektrisch vliegen is voorlopig toekomstmuziek. “Batterijen zijn nog te zwaar en hebben veel ruimte nodig”, zegt Boele. Groene waterstof en biobrandstoffen lijken geschiktere kandidaten om fossiele kerosine te vervangen. “Ook de scheepvaart, vrachtwagens en de binnenvaart willen deze brandstoffen gebruiken.”

Bovendien zijn de alternatieve brandstoffen nog erg duur. Boele: “Het is goedkoper om maar gewoon uitstootrechten te kopen.”