Verschil tussen rijk en arm in Nederland wordt alleen maar groter

De verschillen tussen rijke en minder rijke mensen in Nederland blijven steeds groter worden en het belastingstelsel vermindert deze ontwikkeling niet. Soms leidt het er zelfs toe dat de verschillen groter worden. Die waarschuwing geeft het Centraal Planbureau (CPB) aan de regering.

“Op papier zijn de belastingen in Nederland progressief, maar in de praktijk betalen de hoogste inkomens relatief minder belasting dan de groep daaronder”, schrijft het onafhankelijke onderzoeksinstituut. Het planbureau bekijkt onder meer hoe het beleid in ons land beter kan.

Volgens het CPB worden de verschillen tussen huishoudens op meerdere manieren groter. Een steeds groter deel van het totale inkomen gaat naar de rijkste 1 procent. Ook worden de verschillen in vermogen groter tussen specifieke groepen, bijvoorbeeld tussen huiseigenaren en huurders, en tussen directeuren-grootaandeelhouders en andere werkenden.

“Inkomsten uit bedrijfswinsten en beleggingen ontwikkelden zich de afgelopen decennia veel gunstiger dan salarissen van werknemers en ambtenaren”, zegt medeauteur van het rapport Arjan Lejour in een toelichting.

Mensen die het meest verdienen gingen er tussen 2011 en 2019 meer op vooruit dan mensen met lage of middeninkomens, is te lezen in het rapport(opent in nieuw venster). Hoe hoger het inkomen, hoe meer het steeg tussen 2011 en 2019.

Voor de 0,01 procent hoogste inkomens ging het om een toename van 70 procent voor hun zogenoemde reële inkomen. Dat houdt in: hoeveel iemand daadwerkelijk kan kopen met het inkomen, gecorrigeerd voor inflatie. In dezelfde periode stegen de reëel inkomens van de laagste 99 procent gemiddeld tussen de 4 en 8 procent.

In 2019 was het gemiddelde inkomen van de hoogste 1 procent ongeveer 600.000 euro. Van de top 0,01 procent was dat ruim 13 miljoen euro.

Het CPB waarschuwt dat dit invloed kan hebben op het hebben van gelijke kansen. Wie je ouders zijn en in welke omstandigheden je opgroeit, bepalen dan in toenemende mate je kansen in het leven.

“Als je snel moet gaan werken omdat het huishouden inkomsten nodig heeft, en niet gaat studeren, is de kans groot dat je later minder kunt bijdragen aan de economie”, zegt Lejour.

Het leidt er uiteindelijk toe dat talent minder goed wordt benut en dat is slecht voor de samenleving, waarschuwt het planbureau.

Volgens het CPB kunnen veranderingen in het belastingstelsel helpen om de verschillen kleiner te maken en de samenleving eerlijker te maken.

“Nu is het belastingstelsel zo ingericht dat verschillen makkelijk groter kunnen worden”, zegt Lejour. “Allerlei vermogens en inkomens worden beperkt of ongelijk belast. Of er zijn uitzonderingen.”

Volgens het CPB kunnen verschillen worden verkleind door bijvoorbeeld de erf- en schenkbelasting te verhogen. Ook zouden vrijstellingen voor deze belastingen kunnen worden verminderd.

Daarnaast kunnen tarieven worden aangepast. “Dit zijn relatief eenvoudige aanpassingen die niet voor al te grote problemen zullen zorgen bij de Belastingdienst”, zegt Lejour.

Het CPB merkt ook op dat delen van de middenklasse relatief weinig belasting betalen door allerlei regelingen die gunstig uitpakken voor woningbezitters en gepensioneerden.

Hoewel de bruto-inkomens ongeveer hetzelfde zijn, betaalt de ene groep meer belasting dan de andere. “Terwijl de economische onderbouwing daarvoor vaak ontbreekt”, staat in het rapport.