NOS Nieuws•
Nog maar twee op de tien studenten die in Nederland worden opgeleid tot uitvoerend musicus, komen ook echt uit Nederland. Het aandeel Nederlandse studenten op conservatoria daalde in twintig jaar tijd van 52 procent naar 22 procent dit jaar. Dat blijkt uit cijfers die de NOS heeft opgevraagd bij DUO, de Dienst Uitvoering Onderwijs.
Nederland telt negen hogescholen – de voormalige conservatoria – die hoger muziekonderwijs geven. Zeven daarvan bieden een masteropleiding aan tot uitvoerend musicus. Van deze studenten komt 78 procent dus uit het buitenland.
Een belangrijke oorzaak van de terugloop van de Nederlandse muziekstudenten is dat er flink is bezuinigd op muziekeducatie in de afgelopen vijftien jaar, zegt Jan van den Eijnden, senior adviseur bij het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) en als docent verbonden aan het conservatorium in Tilburg.
“Op lang niet alle scholen is er structureel muziekonderwijs, waar kinderen kunnen kennismaken met muziek. Daarnaast is de buitenschoolse muziekeducatie versnipperd geraakt. Er zijn grote verschillen in de toegankelijkheid en betaalbaarheid van muzieklessen buiten school.”
Cultuursector hard geraakt
De Raad voor Cultuur berekende in 2023 dat de cultuursector, waar het muziekonderwijs onder valt, sinds 2005 jaarlijks ruim 500 miljoen euro heeft ingeleverd ten opzichte van andere sectoren. Veel muziekscholen en centra voor de kunsten moesten noodgedwongen sluiten. Ook is er steeds minder ruimte voor individuele muzieklessen. “Dat gaat ten koste van de verdieping van talent”, zegt Van den Eijnden. “En dat gaat weer ten koste van de instroom bij muziekverenigingen en conservatoria.”
Op sommige plekken zijn volgens Van den Eijnden particuliere initiatieven ontstaan als alternatief, maar het maakt wel uit waar je woont of je daar makkelijk toegang toe hebt en of je ouders het kunnen betalen: “Er is ruim voldoende talent in Nederland, maar er zijn niet genoeg voorzieningen om dat talent altijd tot bloei te laten komen.”
Daarnaast is de weinig rooskleurige arbeidspositie van muziekdocenten die werken als zzp’er voor veel jonge mensen een drempel om voor een muziekopleiding te kiezen. “Dat is jammer”, vindt Van den Eijnden, “want veel jongeren zijn met muziek bezig en er is ook veel talent. Maar zij willen er natuurlijk wel van rond kunnen komen.”
Terugloop Nederlandse orkesten
In Kerkrade wordt op dit moment het Wereld Muziek Concours gehouden waar harmonieorkesten, brassbands en fanfares uit 28 landen het tegen elkaar opnemen. Daar zien ze al jaren een terugloop van Nederlandse orkesten bij de wedstrijden. In de jeugddivisie doet dit jaar geen enkel Nederlands orkest mee. “Er is steeds minder jeugdige aanwas en steeds minder verenigingsleven dat bij de orkesten hoort. De orkesten worden ook steeds kleiner”, zegt Björn Bus, artistiek directeur van het blaasmuziekfestival dat dit jaar 75 jaar bestaat.
Bus wijt de teruggang aan de achteruitgang van het muziekonderwijs in Nederland. “De overheid heeft vijftien jaar geleden flink gesneden in cultuur en dus ook in het muziekonderwijs. Dat is nooit meer goedgekomen en daarvan zie je de resultaten in de Nederlandse muziekcultuur.”
‘Andere landen maken muziekles toegankelijker’
In omringende landen gaat het anders, ziet Bus: “In Portugal krijgt ieder kind gratis muziekonderwijs en een instrument in bruikleen. In België valt het muziekonderwijs onder het ministerie van Onderwijs en muziekles is er veel goedkoper dan bij ons.”
Ook Luxemburg heeft het muziekonderwijs beter op orde. Daar is wettelijk vastgelegd dat muzieklessen gratis zijn en elke gemeente heeft daarvoor een voorziening. “Dat andere landen muziekles toegankelijker maken, zie je terug in de orkesten. Er zijn er meer en ze zijn van betere kwaliteit,” zegt Bus.
Zowel Jan van den Eijnden als Björn Bus vindt dat de overheid aan zet is om jong talent op te leiden met goed georganiseerd en betaalbaar muziekonderwijs. “Er zijn wettelijke kaders nodig zoals in België en Luxemburg, waarbij iedere gemeente een muziekvoorziening heeft”, zegt Van den Eijnden. “Je hebt het muziekonderwijs niet zomaar weer opgebouwd”, meent Bus. “Als de overheid het nu zou aanpakken, zien we daar bij het Wereld Muziek Concours pas over tien of twintig jaar het effect van.”
