AfD koerst op winst in volgende deelstaat, maar SPD maakt comeback

• Chiem Balduk

  correspondent Duitsland

Duitsland telt af naar de laatste deelstaatverkiezingen van dit jaar. Na de monsterzege van de rechts-radicale AfD in Saksen-Anhalt is het nu de beurt aan Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren. In de laatstgenoemde deelstaat leek de AfD een tijdlang met kop en schouders de grootste te worden, maar dat is plots niet meer zeker.

De SPD is namelijk bezig met een opmars in de peilingen. Waar de sociaaldemocraten vorig jaar nog op 19 procent peilde, gaan ze nu nek-aan-nek met de AfD rond de 35 procent. Het is een opvallende comeback voor de partij die al dertig jaar regeert in de Oost-Duitse deelstaat.

De troefkaart heet Manuela Schwesig, de populaire deelstaatpremier. Kiezers noemen haar liefkozend ‘Manu’ of ‘onze vrouw’. Zelf gaat ze voor de bijnaam ‘Die Frau gegen Blau’, de partijkleur van de AfD. Schwesig presenteert zich als de enige persoon die de AfD kan verslaan.

“Het is aan jullie!”, zegt Schwesig tegen honderden bezoekers van een zogeheten burgerdialoog, georganiseerd in een circustent in Rostock. “De AfD kan de grootste worden. Een stem op SPD is de enige mogelijkheid om dat te verhinderen! Zodat ik jullie premier kan blijven.”

Als kiezers direct een premier konden kiezen, zou ruim de helft volgens kiezersonderzoek op Schwesig stemmen. Daarom draait de campagne volledig om haar. Buiten de circustent staat een levensgroot bord van Schwesig en worden autoluchtverfrissers in de vorm van haar hoofd uitgedeeld.

Schwesig legt inhoudelijk de nadruk op de economie en blijft weg van AfD-thema’s als migratie en identiteit. “We moeten duidelijk maken dat de AfD niet opkomt voor mensen met modale en lage inkomens. Ze bekritiseren onze gratis kinderopvang en willen af van de Soli.” Dat is een speciale belasting voor grootverdieners.

Ook zet Schwesig zich regelmatig af tegen de impopulaire landelijke regering, waar haar eigen partij deel van uitmaakt. Een bewuste keuze, zegt ze desgevraagd. “Ik sta voor mijn deelstaat. Bij goede ideeën werk ik samen met Berlijn, maar bij onderwerpen als pensioen en de hoge benzineprijzen zeg ik duidelijk wat er moet veranderen.”

Aanhangers waarderen de standvastige houding van Schwesig, die wordt omschreven als een mix van ‘zakelijk’ en ‘charmant’. “Ze maakt een overtuigende indruk met wat ze zegt”, zegt Klaus-Jürgen Buchholz uit Rostock. Stadsgenoot Maria Lichtemann noemt haar menselijk en benaderbaar.

De rest van Duitsland kent Schwesig vooral als de vrouw die zich inzette voor de controversiële pijpleiding Nord Stream 2, om Russisch gas naar Duitsland te importeren. Zij leidde de Duits-Russische Vriendschapsgroep en probeerde met een omstreden stichting Amerikaanse sancties te omzeilen. Schwesig heeft haar fouten erkend en wil dit hoofdstuk vergeten. Kiezers lijken haar te vergeven.

Aan Schwesigs zijde staat permanent haar woordvoerder. De 25-jarige influencer Lilly Blaudszun werd bij het team gehaald om een uitgekiende pr-campagne op te zetten met flitsende filmpjes, een felle kleur rood en korte, begrijpelijke boodschappen. Met succes: de SPD-leider heeft vijf keer zo veel volgers op Instagram als de premierskandidaat van de AfD, de voormalige radiopresentator Leif-Erik Holm.

Toch is ook de AfD vol zelfvertrouwen. Tijdens Schwesigs burgerdialoog in Rostock hebben AfD-kandidaten zich in een dorp buiten de stad verzameld. Hier worden flyers en stickers uitgedeeld. “We krijgen bijna alleen maar steun hier”, zegt kandidaat Thomas de Jesus Fernandes. “Gevoelsmatig wil 90 procent op ons stemmen!”

In geen enkele deelstaat ligt het aandeel immigranten zo laag als in Mecklenburg-Voor-Pommeren. Toch is migratie ook hier een thema, zegt de AfD’er. “Vroeger zag je hier überhaupt geen hoofddoeken.” Hij wil voorkomen dat de deelstaat het westen van Duitsland achternagaat. “Nu al durven mensen ’s avonds niet meer met het ov.”

Hij is niet bang voor de comeback van Schwesig. “De tweestrijd gaat ten koste van andere partijen, die nu mogelijk de kiesdrempel niet halen. Daardoor kunnen wij misschien wel alleen regeren.”

Het succes van de SPD gaat inderdaad ten koste van de middenpartijen. De CDU lijkt zelfs het slechtste verkiezingsresultaat in een deelstaat ooit te halen. Toch lijkt Schwesig geen genade voor de christendemocraten te kennen. Binnen de lokale CDU gaan uitgerekend nu stemmen op met de AfD samen te werken. Een cadeau voor Schwesig: CDU’ers die tegen de AfD zijn, zouden SPD moeten stemmen.

Binnen de partij dromen sommigen al van een bondskanselier Schwesig. Een vraag over landelijke ambities lacht de deelstaatpremier weg. “Mijn doel is Mecklenburg-Voor-Pommeren. U ziet hoe mooi het hier is.”