Afspraken tussen de VS en Iran zetten Netanyahu in eigen land onder druk

• Lennard Swolfs

  correspondent Israël en Palestijnse Gebieden

“We hebben Israël gered van complete vernietiging”, zei premier Netanyahu gisteren in een speech over de oorlog tegen Iran. “Maar de strijd is nog niet voorbij. We moeten sterk en strijdbaar blijven.” Daarna volgde een opsomming van overwinningen: over de schade die Israël samen met de Amerikanen heeft aangericht aan het Iraanse kernprogramma en aan de voorraad ballistische raketten en de fabrieken die ze produceren.

De toespraak van Netanyahu kwam een dag nadat bekend was geworden dat Iran en de VS afspraken hebben gemaakt over het beëindigen van de oorlog. Terwijl Netanyahu vooral overwinningen ziet, neemt de kritiek bij zowel zijn coalitiepartners als de oppositie verder toe.

Hij lijkt namelijk aan de zijlijn te hebben gestaan bij de gesprekken tussen Iran en Amerika. De extreemrechtse minister van Nationale Veiligheid Ben-Gvir is dan ook duidelijk. “De Trump-overeenkomst verplicht ons niet”, schrijft hij op X(opent in nieuw venster). “Israël is niet ondergeschikt aan de Verenigde Staten en wij zijn een onafhankelijke en soevereine staat!”

Belangrijke oppositieleiders grijpen dit moment aan om te wijzen op het falen van Netanyahu. Naftali Bennett zegt dat de ambtstermijn van de premier “begon met een burgeroorlog, werd voortgezet met het bloedbad van 7 oktober en eindigt met een mislukking tegen Iran”.

Bennett is een van de belangrijkste kandidaten om Netanyahu op te volgen bij de verkiezingen dit najaar. Ook andere oppositieleiders uiten kritiek. Zo deelt Yair Lapid, die samen met Bennett meedoet aan de verkiezingen, een video met daarin een opsomming van ‘de mislukkingen’(opent in nieuw venster) van Netanyahu. Oud-legerchef Gadi Eisenkot van de nieuwe partij Yashar noemt de speech van Netanyahu een ’trieste verklaring’(opent in nieuw venster), omdat de oorlogsdoelen niet zijn behaald.

In de oorlogen met Iran is het belangrijkste doel van Israël altijd om het Iraanse atoomprogramma te vernietigen. Maar er is op dit moment weinig bekend over hoe het verder moet met het nucleaire programma van Iran. Daar onderhandelen Iran en de VS de komende maanden over. In Israëlische media(opent in nieuw venster) wordt de vraag gesteld wat er met het verrijkte uranium in Iran zal gebeuren.

Daarnaast had Netanyahu als doel gesteld om het ballistische raketprogramma van Iran te vernietigen en wilde hij de Iraanse invloed in de regio terugdringen, waaronder de steun aan bondgenoot Hezbollah in Libanon. Maar het is onduidelijk of er over deze onderwerpen iets is afgesproken.

De afspraken tussen Iran en Amerika zouden wel een staakt-het-vuren in Libanon omvatten. Het Israëlische leger houdt een deel van het zuiden van Libanon bezet in de oorlog tegen Hezbollah. Israël zelf spreekt van ‘veiligheidszones’.

Netanyahu is duidelijk over de aanwezigheid van de militairen: die blijven. Sinds de bekendmaking van de Iraans-Amerikaanse overeenkomst hebben er beschietingen plaatsgevonden tussen het Israëlische leger en Hezbollah.

Als de gevechten daar aanhouden, kan dat de plannen van de Amerikaanse president om een deal te sluiten met Iran verstoren. Want de Iraanse machthebbers hebben duidelijk gemaakt dat een deal met Amerika alleen kan worden gesloten als Israël de gevechten in Libanon stopt.

De vraag is hoeveel invloed Trump kan uitoefenen op bondgenoot Israël. Netanyahu staat namelijk voor een moeilijke keuze. Israël leunt op Amerikaanse steun. Maar de gevechten in Libanon stoppen en dus luisteren naar Trump kan hem stemmen kosten bij de komende verkiezingen.

In recente peilingen(opent in nieuw venster) is de Likud-partij van Netanyahu nog steeds de grootste, maar met de huidige coalitie behaalt hij geen meerderheid in het parlement. Ondertussen groeit het anti-Netanyahu-blok in de peilingen.

Door Trump te negeren zet Netanyahu hun bondgenootschap op het spel, maar door te luisteren komt hij steeds verder onder druk te staan in eigen land. De Israëlische premier staat bekend als een politiek overlever. Maar het is de vraag hoe hij zich uit deze spagaat zal manoeuvreren.

NOS op 3 maakte daar gisteren deze video over: