NOS Nieuws••Aangepast
Wereldwijd wordt voorzichtig positief gereageerd op het bericht dat Iran en de Verenigde Staten het eens zijn geworden over afspraken die moeten leiden tot een einde aan de oorlog, ook die in Libanon. Daarmee is de weg vrij voor verdere onderhandelingen.
De afspraken staan in een zogeheten memorandum van overeenstemming, dat vrijdag moet worden getekend in het Zwitserse Genève.
Omdat de volledige tekst niet is vrijgegeven, zijn de details nog niet bekend. Wel hebben beide landen een aantal afspraken gedeeld. Vier vragen over de overeenkomst.
Wat weten we nu over deze afspraken?
De VS en Iran zijn het eens over een “onmiddellijk en permanent” einde aan de aanvallen over en weer. Daarmee wordt het staakt-het-vuren bevestigd dat sinds begin april van kracht is, maar geregeld wordt geschonden. Ook moet er een einde komen aan het geweld tussen Israël en Hezbollah in Libanon.
Verder is het de bedoeling dat de Straat van Hormuz wordt heropend. Iran zegt dat het schepen die door de belangrijke waterweg varen wil laten betalen, maar volgens president Trump wordt de zeestraat tolvrij. Onduidelijk is of en hoe dit is uitgewerkt in het memorandum.
Daarnaast moeten volgens de overeenkomst de sancties voor Iran worden verlicht en bevroren tegoeden worden vrijgegeven. Ook wordt er doorgepraat over hoe het verder moet met de verrijking van uranium door Iran.
De Amerikaanse vicepresident Vance zegt dat in de overeenkomst is opgenomen dat Iran nooit een kernwapen zal bezitten. Hoe hard die afspraak is, is niet duidelijk. Dat zou gaan om een herbevestiging van het officiële standpunt van Teheran, dat al decennialang publiekelijk verklaart geen kernwapens te willen ontwikkelen, produceren of bezitten.
De landen willen in ieder geval de komende twee maanden praten over een “definitief akkoord”.
Hoe is er gereageerd?
“Laat de olie stromen!”, liet president Trump weten na bekendmaking van de overeenkomst, een verwijzing naar de geplande heropening van de Straat van Hormuz. Daardoor kan er weer meer olie worden getransporteerd vanuit met name de Golfstaten richting de rest van de wereld.
De Iraanse staatstelevisie ziet in de overeenkomst het bewijs dat Teheran de VS en Israël op de knieën heeft gekregen. Toch klinkt daar ook kritiek op de gesprekken. Hardliners memoreren dat de gedode leider ayatollah Ali Khamenei een paar weken voor zijn dood zei dat onderhandelingen met de VS de problemen van Iran niet zouden oplossen.
De hoop op een langdurig einde aan de oorlog leidde vanochtend wereldwijd tot stijgende aandelenkoersen en de laagste olieprijs in maanden. Ook landen in de regio, die voor hun economie gebaat zijn bij stabiliteit, reageren voorzichtig optimistisch.
De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Berendsen spreekt van “een hoopvolle stap richting een duurzame oplossing”.
Wat winnen de VS en Iran hiermee?
Het is niet voor niets dat Trump in zijn eerste reactie de nadruk legt op de Straat van Hormuz. Door de blokkade van de zeestraat schoten de energieprijzen in de VS omhoog. De Amerikaanse inflatie was in mei 4,2 procent, het hoogste percentage in drie jaar. Geen prettig gegeven voor Trump in aanloop naar de tussentijdse verkiezingen in het najaar.
Ook voor Iran is de economie een belangrijk punt. De oorlog heeft daar geleid tot enorme economische schade. Dat terwijl de situatie voor de oorlog ook al weinig rooskleurig was. Teheran hoopt dat de VS de miljarden vrijgeeft die Iran heeft verdiend met de verkoop van olie. Ook wil het land dat de sancties worden opgeheven.
En hoe zit het met Israël en Libanon?
In Libanon geldt formeel een staakt-het-vuren, maar in de praktijk zijn er nog dagelijks aanvallen tussen Israël en het Iran-gezinde Hezbollah. Gisteren zelfs nog, met drie doden tot gevolg. De vraag is of de partijen, in lijn met de overeenkomst, stoppen met de vijandelijkheden.
Israël is in ieder geval niet van plan om te vertrekken uit Zuid-Libanon. “We verzetten ons tegen een terugtrekking van het leger uit Libanon, ondanks alle bestaande druk en de druk die nog zal komen”, sprak minister Katz van Defensie vanochtend. Hij zegt dat de bezetting nodig is om inwoners in het noorden van Israël te beschermen tegen aanvallen van Hezbollah.
