Armenië richt blik op Europese Unie door bekoelde band met Rusland

In de residentie van de Armeense president in Jerevan verzamelde zich vanochtend de top van de EU: voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen, buitenlandchef Kaja Kallas en voorzitter van de Europese Raad Antonio Costa.

Ze werden ontvangen door de Armeense premier Nikol Pasjinjan. Een militair orkest speelt het Armeense volkslied en het Europese Ode aan de Vreugde. Het was het begin van een speciale EU-Armenië-top. Het geheel duurde zo’n drie uur en het was vooral het bezegelen van diplomatiek voorwerk.

Gisteren waren de EU-kopstukken ook al in de Armeense hoofdstad. Daar meldden zich tal van Europese leiders en NAVO-chef Mark Rutte voor de Europese Politieke Gemeenschap.

Tijdens dat overleg overheerste het sentiment dat het continent Europa onder grote druk staat. Een gevoel dat ze zowel in Armenië als in de Europese Unie herkennen. Armenië ligt ingesloten tussen Turkije en Azerbeidzjan – landen met wie het van oudsher een zeer complexe relatie heeft door onder andere de Armeense genocide en het conflict over Nagorno-Karabach.

Daarbij grenst Armenië in het zuiden aan Iran, waar oorlog woedt. De verhouding met Rusland gaat achteruit. “Rusland was voor Armenië tot enkele jaren terug veruit de belangrijkste bondgenoot,” zegt Armenië-expert Marina Ohanjanyan van Instituut Clingendael. “Zeker op het gebied van veiligheid.”

Maar Rusland wordt niet meer vertrouwd. De Armeniërs voelen zich in de steek gelaten omdat Rusland niet hielp bij de oorlogen om Nagorno-Karabach en aanvallen van Azerbeidzjan op Armenië. Armenië is wel nog altijd erg afhankelijk van de Russen, vooral voor energie.

De EU zoekt ondertussen over de hele wereld naar nieuwe vrienden, nu de relatie met de Amerikanen steeds verder verslechtert. Het ziet in Armenië een nieuwe partner in de Zuidelijke Kaukasus (Armenië, Georgië, Azerbeidzjan). Des te meer omdat buurland Georgië zich juist weer richting Rusland keert.

Die geopolitieke heroriëntatie leidde tot de EU-Armenië-top. “We zien dat oorlogen deze regio teisteren,” zegt Commissievoorzitter Von der Leyen in gesprek met minister-president Pasjinjan. “Maar hier in de Zuidelijke Kaukasus ontvouwt zich een ander verhaal. In een tijd van nieuwe conflicten worden hier wonden geheeld.”

Von der Leyen doelt daarmee op het vredesakkoord dat Armenië en Azerbeidzjan na decennia conflict met elkaar willen sluiten met hulp van de Amerikanen. Het moet nog officieel ondertekend worden.

Voor het vredesakkoord doet vooral Armenië concessies. Het land weet dat het militair niet op kan tegen Azerbeidzjan, wat zijn onderhandelingspositie slecht maakt. Het raakt de populariteit van de regering van Pasjinjan.

Komende maand zijn er parlementsverkiezingen. Ondanks de onvrede over het vredesakkoord, denkt Armenië-expert Ohanjanyan toch dat Pasjinjan goede kans maakt. “Er is niet echt een alternatief. Die alternatieven zijn vooral de mensen die het vorige regime vormden. En die zijn nog minder populair.” Daarnaast leveren de concessies wel vrede op.

Ook komt het Pasjinjan niet slecht uit dat hij zich tijdens de Europese Politieke Gemeenschap en de EU-Armenië-top kan profileren als leider die internationaal meedoet.

De vraag is wat de nieuwe banden tussen de Europese Unie en Armenië daadwerkelijk gaan opleveren. Voor de EU is de Zuidelijke Kaukasus van groot belang voor de handelsroutes tussen Europa en China. Het gebied ligt precies tussen Rusland en Iran. De EU wil Armenië daarom helpen om van Armenië een regionaal knooppunt te maken.

Belangrijk daarvoor is de realisatie van de zogenoemde Trump-route voor Internationale Vrede en Welvaart. Deze transportroute moet Azerbeidzjan, via Armeens grondgebied, verbinden met zijn exclave Nachitsjevan. Het was een van de concessies die Armenië moest doen. De route krijgt Trumps naam vanwege zijn rol in het vredesproces.

Ook helpt de EU Armenië bij het bestrijden van buitenlandse inmenging, hybride aanvallen en desinformatie. Daarvoor werd vorige maand al een speciale EU-missie aangekondigd. En Armeniërs kunnen straks mogelijk visumvrij naar de EU reizen voor korte bezoeken. Daarvoor moet het land nog wel eerst aan verschillende voorwaarden voldoen.

Vorig jaar nam het Armeense parlement een wet aan om een poging te doen met Armenië te laten toetreden tot de EU. In een gezamenlijke verklaring die de EU en Armenië vandaag hebben gepubliceerd staat dat de EU de Europese ambitie van van het Armeense volk ‘erkent’. Maar gezien de complexe geopolitieke situatie waarin Armenië zit, is EU-lid worden vooralsnog zeer onrealistisch.