België heeft probleem door vertraging fregatten bij Damen: ‘Gaat dit lukken?’

• Sjoerd Verbiesen

  redacteur Economie

Een groot probleem, noemde de Belgische defensieminister Francken het. De vertraagde levering van de fregatten bij de Nederlandse scheepsbouwer Damen veroorzaakt flinke hoofdpijn in Brussel. De Belgen zijn naar alternatieven aan het kijken. Een nieuwe tegenslag voor de reputatie van Damen, maar zeker ook een tegenslag voor de nauwe samenwerking met het Nederlandse leger.

Al tientallen jaren werken de Nederlandse en Belgische marine samen onder de vlag van BeNeSam (Belgisch-Nederlandse Samenwerking). “Die samenwerking is heel nauw. De Belgische-Nederlandse marine hebben samen een hoofdkwartier, hebben dezelfde schepen, doen de opleidingen samen en ze hebben dezelfde uniformen”, vertelt Jaime Karremann, de hoofdredacteur van vakmedium Marineschepen.nl.

Zo’n nauwe samenwerking leidde er ook toe dat de twee landen in 2018 gezamenlijk een aankoop deden. Voor meer dan vier miljard euro werden er zes mijnenbestrijdingsvaartuigen en twee fregatten voor elk land gekocht. De Belgen kochten voor Nederland en zichzelf in Frankrijk de mijnenjagers aan. Nederland plaatste de order voor hun eigen en Belgische fregatten bij Damen in Gorinchem.

België heeft die fregatten hard nodig. Ze hebben er op dit moment twee: Leopold 1 en de Louise-Marie. De twee fregatten zijn al sinds de jaren 90 in de vaart en zijn aan het einde van hun levensduur. De levering van de nieuwe fregatten stond gepland voor 2027, maar dat werd eerder al verschoven naar 2031.

Begin dit jaar bleek dat de bouw weer langer zou duren: de twee fregatten zouden pas rond 2034 klaar zijn. Ook de prijs is in die jaren flink opgelopen: van 600 miljoen naar bijna 1,3 miljard euro. De vertraging kwam onder meer doordat het ontwerp meerdere keren is aangepast.

Door de vertraging van de nieuwe schepen kan de marine een tijdje zonder fregatten komen te zitten. De twee bestaande exemplaren kunnen niet tot 2034 mee. Dat zou grote problemen opleveren: het land kan niet meedoen aan missies en het technisch personeel is dan eigenlijk werkeloos.

Het Belgische kabinet wil die blamage voorkomen. De minister gaat nu andere landen die marineschepen bouwen benaderen of zij de order kunnen overnemen. De minister gaat een brief sturen naar onder meer Frankrijk, Duitsland en Turkije.

Toch blijft minister Francken het liefst bij Damen. Een ander type schip zou ook een probleem zijn voor de samenwerking met Nederland, omdat het Nederlandse personeel niet bekend is met dat type.

“Waar Nederland nu veel meer naar Duitsland en Noord-Europa kijkt, kijkt België juist nog steeds naar Nederland”, vertelt defensie-expert Michelle Haas van de Universiteit van Gent. “Die Benelux-samenwerking willen ze beschermen en uitbouwen. Een potentiële breuk gaat tegen de intuïtie en overtuiging van België in.”

Dat de Belgische defensieminister andere landen gaat benaderen is volgens haar een pragmatische beslissing. “Er is meer en meer de vraag: gaat dit lukken? Moeten we hier nog in mee?”

Francken zat eerder dit jaar al samen met defensieminister Yeşilgöz om tot een noodoplossing te komen. “De Nederlanders vinden het uiteraard ‘heel jammer’ voor ons, maar dat is het wel zo ongeveer”, vertelt een anonieme bron aan de Vlaamse krant De Morgen(opent in nieuw venster).

De uitvraag van België lijkt ook een manier om de druk te vergroten. “Naar Nederland toe zeggen ze: we willen hier misschien uitgaan, kunnen we korting krijgen of tijdelijk schepen overnemen? Of willen jullie misschien een tussenoplossing betalen? Dat zouden ze uit een onderhandeling kunnen slepen”, vertelt Karremann.

Damen zelf is bij die gesprekken alleen op de achtergrond betrokken, vertelt een woordvoerder. Verder wil het bedrijf niks kwijt over de kwestie. Het Nederlandse ministerie van Defensie zegt dat er nog altijd gesprekken lopen met het Belgische ministerie. “Daarbij streven we nog steeds naar een gemeenschappelijke verwerving”, laat het ministerie weten.

Het nieuws vanuit België komt op een gevoelig moment voor Damen. Eind vorige maand stapte Duitsland uit de samenwerking met Damen. Het was het grootste marineproject uit de geschiedenis van het land, schreven Duitse media. Damen zou zes fregatten gaan bouwen, maar tijdens het project speelden er meerdere problemen op: vertraging en gestegen kosten.

De gevolgen bij het Belgische project lijken voor Damen kleiner, vertelt Karremann. “Als België zich terugtrekt, kan Nederland de orders overnemen, omdat er plannen zijn om meer fregatten te bestellen. Dan verandert er voor Damen niks.”

Er zou ook een tussenoplossing kunnen komen, zodat België niet zonder fregat komt te zitten. “Damen bouwt ook goedkopere en simpelere fregatten, het kan dat er daarvoor een order bij komt.”