Berlijn autovrij? Plan voor referendum leidt tot felle weerstand

• Chiem Balduk

  correspondent Duitsland

De Berlijnse deelstaatverkiezingen zijn pas in september, maar nu al hangt de Duitse hoofdstad vol met campagneposters. Het onderwerp is het misschien wel meest radicale verkeersplan ter wereld: een vrijwel autovrij Berlijn. Activisten willen een referendum hierover afdwingen, rechtse partijen voeren actief tegencampagne.

Het is een wetsvoorstel waar een groep juristen, verkeerskundigen en groene activisten jaren aan gewerkt heeft. Het idee is om het autoverkeer flink te beperken binnen de ringspoorlijn, een gebied waar ongeveer 30 procent van de bijna vier miljoen Berlijners woont. Het gebied is met maar liefst 88 vierkante kilometer ongeveer zo groot als Eindhoven.

Alle mensen zouden nog maar twaalf dagen per jaar met een auto in dit gebied mogen rijden. Uitzonderingen komen er voor hulpdiensten, taxi’s, mensen met een beperking, goederenverkeer en mensen met cruciale beroepen. De rest is aangewezen op het ov, de fiets of benenwagen.

Het zou leiden tot minder verkeersongelukken, -overlast en -uitstoot. De ruimte die vrijkomt kan worden gebruikt voor fietspaden, groen en zitjes. “Of speeltuintjes… of urban libraries“, dagdroomt Marie Wagner, een van de initiatiefnemers. “En eindelijk kunnen kinderen veilig naar school fietsen.”

Tegenstanders wijzen op hogere verkeerslast op omliggende wijken en economische schade, doordat bedrijven zouden vertrekken en winkels slechter bereikbaar zijn. Dat wuift Wagner weg. “Slechts 9 procent van inkopen binnen de ring wordt gedaan door mensen die met een auto reizen”, zegt ze.

“Bovendien heeft onderzoek uitgewezen dat aantrekkelijkere straten leiden tot meer consumptie, omdat mensen daar langer blijven.” Wie wel de auto moet en mag gebruiken, zoals klusjesmannen, kunnen juist makkelijker door de stad bewegen, is het idee.

Collega Gerald Stefani benadrukt dat de activisten niet tegen de auto an sich zijn. “We willen het autogebruik niet afschaffen, maar reguleren. Ook blijft met twaalf autodagen per jaar nog veel mogelijk, zoals grote boodschappen en verhuizingen.” Over de uitvoering maakt hij zich geen zorgen. “Voor iedere rit zou je online een QR-code kunnen aanvragen.”

Berlijn is een autostad. In de bloeiperiode rond 1900, de Gründerzeit, werden de kenmerkende Berlijnse huurblokken weids opgezet langs brede straten. Daar viel de auto later eenvoudig in te passen. Verwoesting door de Tweede Wereldoorlog, de bouw van de Berlijnse Muur en sloopdrift van naoorlogse stedenplanners maakten de weg vrij voor brede autowegen.

Het initiatief stuit op felle weerstand van de lokale politiek. Rechtse partijen als CDU, FDP en AfD hebben de stad volgehangen met posters met ‘Autofrei? Nein!‘ en ‘Auto verbieten verboten‘ (autoverbod verbieden). CDU-burgemeester Wegner spreekt van een “goedbedoelde droom van een stedelijke idylle, maar die tot een nachtmerrie zal leiden”.

Zijn partij staat op verlies bij de komende deelstaatverkiezing en wordt even groot gepeild als de Groenen en Die Linke, evenals de AfD. Het beeld van ‘links’ die je auto wil afpakken, is dan een campagnegeschenk. Daarom houden de linkse partijen zich waarschijnlijk afzijdig op dit thema; zij hebben geen posters opgehangen voor het verkeersreferendum.

De anti-campagne is juist behulpzaam, zegt Stefani. Het levert bekendheid op: “Er zijn mensen die vanwege de CDU-posters juist komen ondertekenen”. Volgens Wagner willen vrijwel alle partijen het autogebruik terugdringen, maar durven ze geen grote stappen te zetten.

“De auto zit diep in de Duitse psyche”, zegt Stefani. “Het is zo belangrijk geweest voor de Duitse economische ontwikkeling, dat veranderingen op autogebied automatisch weerstand oproepen. Dat zien we ook met de discussie over een maximumsnelheid.”

De actievoerders verkeren in het laatste stadium om een referendum in september af te dwingen: het ophalen van 174.000 handtekeningen. Dat ging in de wintermaanden moeizaam, maar nu is er een inhaalspurt. Met nog één dag te gaan lijkt het erop of eronder, zegt Marie Wagner. “Het is spannender dan een krimi.”

Op het Alexanderplatz vragen de actievoerders Berlijners om hun handtekening. De één tekent direct (“Het is zeker niet radicaal, de huidige vervuiling is radicaal!”), de ander wuift het voorstel weg (“Minder auto’s prima, maar niet de mijne”).

Een vrouw twijfelt. Ze woont binnen de ring en heeft een auto. “Voor boodschappen is het wel handig.” Toch vindt ze het idee wel spannend. Na wat overtuigingskracht van de actievoerders tekent ze. “Misschien goed, dan word ik eens gedwongen te fietsen.”