Beroemdste elektrische gitaar ter wereld ‘mag niet meer worden nagemaakt’

• Robert Chesal

  redacteur Buitenland

Voor veel van de meest bewonderde gitaristen in de popmuziek is een bepaalde elektrische gitaar heilig: de Fender Stratocaster, een icoon in de wereld van rock, funk, blues en soul.

De Stratocaster is al dik zeventig jaar hét instrument van talrijke rockers van topniveau, zoals Jimi Hendrix en Eric Clapton. Mede daarom is de ‘Strat’ ook zeer in trek onder amateurgitaristen – en dat ook al decennialang.

Maar de geweldige reputatie van gitaarfabrikant Fender wordt de afgelopen dagen zwaar op de proef gesteld. Veel klanten dreigen zich voorgoed af te keren van het bedrijf. Dat komt doordat Fender concurrenten probeert te verbieden om het model na te maken.

Fender won(opent in nieuw venster) in maart dit jaar een rechtszaak die nu pas veel aandacht krijgt. Het bedrijf uit Los Angeles sleepte een vrijwel onbekende Chinese fabrikant, die gitaren met de Stratocaster-vorm via online marktplaats AliExpress aanbiedt, voor de rechtbank van Düsseldorf.

Fender stelde dat de zeer herkenbare Stratocaster-body – het deel van de gitaar waar de snaren geplukt worden – onder het EU-auteursrecht als toegepaste kunst geldt en dus beschermd is. De Amerikaanse muziekinstrumentmaker kreeg van de rechter gelijk. Het besluit zou gelden(opent in nieuw venster) in de hele Europese Unie en van toepassing zijn op alle fabrikanten van namaak-Strats, ongeacht waar ze zich bevinden.

Al worden al lang zeer veel kopieën van de strat-vorm wereldwijd verkocht, de originele Fender Strat was en is voor veel wereldberoemde gitaristen een must. Een paar voorbeelden:

De zaak in Düsseldorf blijkt nu onderdeel van een bredere juridische strategie. De afgelopen dagen kregen meerdere Europese gitaarfabrikanten en minstens één bedrijf in Californië een brief waarin Fender eist dat ze onmiddellijk stoppen met de verkoop van gitaren met een Stratocaster-body.

Fender zou de ontvangers van de brief hebben bevolen om alle verkochte Strat-typegitaren terug te roepen en samen met de nog niet verkochte exemplaren te vernietigen. Er zou gedreigd zijn met een boete van 250.000 euro per niet-vernietigde gitaar.

Sinds de bekendmaking van de brief regent het kritiek, vooral van gitaarbouwers, aanbieders van online gitaarlessen en steeds meer influencer-gitaristen op platforms als YouTube en Instagram.

Velen beschuldigen Fender van intimidatie en zeggen dat ze klaar zijn met het Fender-merk, ondanks de diepe wortels en lange traditie van het bedrijf in de muziekwereld. Volgens studiogitarist Tim Pierce, die op platen speelt van onder anderen Joe Cocker, Phil Collins en Michael Jackson, helpt Fender zijn eigen merknaam om zeep(opent in nieuw venster).

In deze video geeft een Strat-verzamelaar – van zowel Fenders als namaakmodellen – zijn humoristische reactie:

Ook in Nederland zorgt het nieuws voor veel emotie.

“Ik ben verrast door de bruutheid waarmee Fender te werk gaat”, zegt Paul van Bree, gitaarbouwer en mede-eigenaar van gitaarwinkel Kaufmann’s in Alphen aan den Rijn. “Ook door het gebrek aan empathie voor wat de gewone gitarist hiervan vindt. De klant wil dat bedrijven als Fender hun geld steken in betere kwaliteit en niet in dure advocaten om kleine bedrijfjes het leven zuur te maken.”

Mede-eigenaar Albert Deinum van Kauffmann’s wil er ook iets over kwijt: “Dit is een schandalige actie van Fender want het is de grote jongen die de kleinere jongens aan het pesten is.”

Deinum vindt het vooral tekenend dat Fender 72 jaar lang in de EU geen poging deed om auteursrecht te claimen op de Strat-body. Inmiddels hebben gitaarmakers wereldwijd hele fabrieken erop ingericht om modellen van het Stratocaster-type te maken en hebben veel medewerkers hun levensonderhoud eraan te danken. “Door dat te bedreigen, zet Fender zichzelf in een kwaad daglicht. Veel banen kunnen hierdoor verloren gaan”, zegt Deinum.

De hele zaak geeft Van Bree een dubbel gevoel, zegt hij. “Ik vind Fender een geweldig merk. Maar zo’n brief? Dat bevreemdt me.”

De advocatenfirma van Fender, Bird & Bird, zegt tegen de NOS geen commentaar te kunnen geven over de brieven die Fender heeft gestuurd, maar deelde wel de reactie via LinkedIn(opent in nieuw venster) op de uitspraak van de Duitse rechter. Fender reageerde niet op het verzoek van de NOS om commentaar.