NOS Nieuws••Aangepast
De nieuwe plannen van het aanstaand kabinet pakken slechter uit voor mensen met een laag inkomen. Terwijl de meeste mensen er nog wel iets op vooruitgaan, blijft hun koopkracht achter. Het leger en het onderwijs kunnen juist meer geld verwachten. En op het vlak van klimaat en stikstof worden wel kleine stappen gezet, maar niet genoeg om de doelen te halen.
Dat blijkt uit de doorrekening van het coalitieakkoord door het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).
Goed om hierbij in het oog te houden is dat het nog om plannen gaat, van een minderheidskabinet. Dat die plannen een-op-een doorgevoerd worden, is hoogst onzeker.
Lagere inkomens minder op vooruit
Mocht dat toch wel gebeuren, dan stijgt de koopkracht weliswaar, maar minder hard dan zonder de plannen. Vooral mensen met een lager inkomen gaan dat voelen. Hun koopkracht gaat er dan minder op vooruit dan die van hogere inkomens. Daarnaast neemt de zekerheid op een uitkering bij het verlies van een baan ook af.
Een van de plannen die mensen met een lager inkomen meer zullen raken dan hogere inkomens, is de verhoging van het eigen risico voor de zorg. Nu is dat nog 385 euro per jaar, het vorige kabinet was van plan om te halveren, maar dat is er nooit van gekomen. Nu wil het nieuwe kabinet van D66, VVD en CDA dat het vanaf volgend jaar verhoogd wordt naar 460 euro.
Daarnaast profiteren mensen met een lager inkomen minder van de nieuwe kindregeling, waarbij het kindgebonden budget en de kinderbijslag worden samengevoegd. De zekerheid van een inkomen neemt ook af, als de coalitieplannen doorgaan. Met name door de voorgenomen versoberingen in de WW- en WIA-uitkeringen.
“Hoe lager je inkomen, hoe hoger de rekening”, vat vakbond FNV de cijfers samen. Met name de koopkrachtbevriezing voor de lage inkomens, de hogere pensioenleeftijd en de afbouw van het vangnet voor mensen die hun baan verliezen of arbeidsongeschikt raken, vallen slecht.
Vakbond CNV richt zich vooral op het laatste punt: de versobering van de steun voor mensen die arbeidsongeschikt zijn geraakt. “Er dreigt een rampscenario voor alle werknemers”, zegt CNV-voorzitter Piet Fortuin. “Want iedereen kan zomaar arbeidsongeschikt raken en daarmee grotendeels zijn inkomen verliezen. De bescherming van werknemers is straks passé.”
Meer geld naar Defensie
De uitgaven aan defensie nemen toe. Daardoor haalt Nederland naar verwachting de nieuwe NAVO-norm. Die schrijft voor dat lidstaten van het verbond 5 procent van hun bruto binnenlands product aan defensie en bepaalde soorten infrastructuur moeten uitgeven.
Ook het onderwijs krijgt er geld bij. Dat zorgt volgens de planbureaus voor een hogere kwaliteit van het onderwijs.
Alle plannen samen leiden ertoe dat de overheidsschuld toeneemt, vooral op de langere termijn. Dat komt met name doordat de defensie-uitgaven tot 2035 zullen groeien en dat er komend decennium ook veel geld vrijgemaakt wordt voor de woningbouw, klimaat en stikstof.
Klimaat en stikstof
Op die laatste terreinen worden wel wat stappen gezet, bijvoorbeeld door de verdere ontwikkeling van windenergie op zee. Door een subsidie voor veehouders die vrijwillig willen stoppen, komen ook de stikstofdoelen iets dichterbij.
Maar de planbureaus waarschuwen nog wel dat de plannen niet genoeg zijn om de klimaatdoelen en de stikstofdoelen daadwerkelijk te halen. Het levert kritische geluiden op van actiegroep Milieudefensie: “Nu wordt grote vervuilers de hand boven het hoofd gehouden, terwijl lage inkomens door het kabinet de meeste koopkracht verliezen.”
Het nieuwe kabinet wordt maandag beëdigd.
