Duitse bondskanselier Merz in China voor economische en politieke balanceeract

• 

  Chiem Balduk

  correspondent Duitsland

• 

  Gabi Verberg

  correspondent China

De Duitse bondskanselier Merz is begonnen aan een driedaagse reis door China. Hij heeft zich goed voorbereid: vooraf liet hij zich een avond lang door China-experts informeren over de omgang met president Xi Jinping. Er staat dan ook veel op het spel, zowel politiek als economisch.

Doordat de (handels)relatie met de Amerikanen is bekoeld, is China opnieuw de grootste economische partner van Duitsland geworden. Die relatie is wel steeds onevenwichtiger. China verkoopt steeds meer aan Duitsland, in 2025 ter waarde van zo’n 170 miljard euro. Andersom zakt de Duitse export naar China juist in, vorig jaar met 10 procent tot 81 miljard euro.

De ‘China-Schock’ wordt het genoemd. Op steeds meer gebieden in binnen- en buitenland neemt China de markt over, juist in sectoren waar industrieland Duitsland traditioneel sterk is, zoals de auto-industrie en de chemische industrie. De Duitse vrees is dat Volkswagen het aflegt tegen BYD, Miele tegen Haier en Siemens tegen Hisense.

Made in China is steeds beter geworden, maar volgens de Duitse handelsdelegatie heeft Duitsland ook last van oneerlijke concurrentie. Zo worden de staatssubsidies gehekeld waarmee Chinese producten de Europese markt met kunstmatig lage prijzen kunnen veroveren. Op het gebied van auto’s wordt een Chinese belasting op luxeauto’s gezien als een middel om BMW, Audi en Mercedes te raken. Dat moet eerlijker, klinkt het.

Duitsland deinst echter terug voor het nemen van soortgelijke maatregelen om de Duitse industrie te beschermen. Politiek Berlijn én de auto-industrie keren zich tegen protectionisme, zoals importheffingen of voorkeursbehandelingen voor Duitse bedrijven. De Duitse automakers behalen nog steeds een aanzienlijk deel van hun winst uit de Chinese markt. Ook zijn hun toeleveringsketens, denk aan batterijen en andere grondstoffen, sterk verweven met China.

Chinese strafmaatregelen kan Duitsland zich dus niet veroorloven. De afhankelijkheid van China is te groot. Toen Nederland ingreep bij chipfabrikant Nexperia en China de export vanuit de Chinese fabriek opschortte, brak in autoland Duitsland paniek uit. Complete productielijnen dreigden stil te vallen. Duidelijk werd dat China Duitsland hard kan raken als het wil.

Vanuit de Duitse politiek, ook vanuit zijn eigen partij, wordt van Merz een kritische opstelling tegenover China verlangd. In de officiële Chinastrategie is het land “partner, concurrent en systeemrivaal”. In andere woorden: er wordt samengewerkt, maar de omgang met mensenrechten en “pogingen de internationale orde te beïnvloeden” zijn zorgwekkend.

Zulke woorden waren deze maand ook te horen in Merz’ speech op de Veiligheidsconferentie van München. China eist wereldwijd invloed op en buit daarbij economische afhankelijkheden uit, waarschuwde Merz daar.

Bij zijn bezoek zal de bondskanselier wegblijven bij verklaringen die in China gevoelig kunnen liggen, laten regeringsbronnen weten.

Peking heeft een heel andere lezing van de Münchenconferentie. Volgens opiniestukken in de Chinese staatsmedia onderstreepte de conferentie vooral het belang voor Europa om strategisch onafhankelijker te worden van de VS. Europa moet volgens China pragmatischer met zijn buitenlandrelaties omgaan.

Volgens de Chinezen kan Duitsland daarin een voortrekkersrol spelen. Neem de groene transitie: zonder Chinese kennis, kunde en goederen zal die niet alleen trager, maar ook duurder uitvallen. Dat weten de Duitsers, die de afgelopen jaren voor tientallen miljarden euro’s aan zonnepanelen, batterijen en elektrische voertuigen uit China importeerden.

Het is volgens de Chinese media dan ook geen toeval dat Merz kort na de Veiligheidsconferentie zijn bezoek aan China aankondigde. In China liggen voor Duitsland economische kansen, mits het zijn politieke agenda thuislaat.

Het is wellicht een les voor de Duitse buitenlandminister Wadephul, die openlijk zeer kritisch is op het Chinese handelen rond Taiwan en de steun aan Rusland. Zonder China zou Rusland de oorlog tegen Oekraïne niet kunnen volhouden, stelde hij afgelopen jaar. Zijn Chinareis werd daarna op het laatste moment geannuleerd, omdat van Chinese zijde geen concrete afspraken werden toegezegd.

Toch zal Merz de situatie in Oekraïne met Xi willen bespreken. “Als hij Poetin zegt te stoppen, dan zal de oorlog morgen al stoppen”, zei de bondskanselier voorafgaand aan zijn bezoek. Hij is daarmee de zoveelste Europese leider die de Chinese president hierop belooft aan te spreken. Maar zolang er geen consequenties aan de woorden worden verbonden, is de kans klein dat Xi er iets mee doet.

Zo schippert Merz tussen het behalen van economische successen en het zeer voorzichtig op tafel brengen van politieke vraagstukken.