Een stapel buizen en startkabels legt de kwetsbaarheid van het spoor bloot

• Onno Beukers

  verslaggever, vandaag vanuit Amersfoort

De uitleg hoe gisteren op bijna veertig plekken het spoor met buizen, kabels en andere metalen voorwerpen onklaar werd gemaakt, kreeg vanmiddag alleen staatssecretaris Bertram van Infrastructuur te zien. Een dag na de sabotageacties waren er nog veel vragen, dus liet de staatssecretaris zich bijpraten bij een onderaannemer van spoorbeheerder ProRail. Journalisten mochten niet meekijken.

Toch geven de voorwerpen die gisteren op het spoor zijn gevonden een aardig beeld van hoe de saboteurs te werk gingen. Op een stalen buis met een doorsnede van zo’n twee centimeter zijn aan beide uiteinden nog de rafels van het vluchtige slijpwerk te zien. “Het past precies tussen de rails”, zegt incidentenbestrijder Damien Reuser van ProRail.

Reuser was een van de medewerkers die gisteren aan het werk waren. Zijn pieper, waarop storingen binnenkomen, bleef maar meldingen geven. “Uiteindelijk gaat hij twee keer, vier keer, zes keer en dan heb je vijftien dossiers onder je hangen. Dan denk je van: wat is dit?”

In de video toont Reuser een van de spullen waarmee gesaboteerd is:

De materialen waren zo geplaatst dat het beveiligingssysteem registreerde alsof er een trein of ander object op het spoor stond. Daardoor sprongen seinen op rood en konden treinen niet rijden. Om die reden gebruiken spoorwerkers bij werkzaamheden een kortsluitlans om zelf veilig te kunnen werken.

Dat deze methode is gebruikt om het spoor te saboteren, maakt staatssecretaris Bertram een dag later nog steeds boos. “Je moet met je handen van ons spoor afblijven. Het spoor is van iedereen, de trein is van iedereen. Als het dan zo georganiseerd gebeurt, is dat echt iets om bij stil te staan.”

Volgens ProRail-baas Mirjam van Velthuizen waren de acties geen toevallige verstoring. “Je moet wel weten waar je het moet aanbrengen en hoe je het moet aanbrengen”, zegt ze. Volgens haar hebben de saboteurs zich verdiept in de werking van het spoor.

De meldingen kwamen vanuit het hele land, maar vooral in het noorden en oosten was het raak. Het Openbaar Ministerie en de politie onderzoeken wie verantwoordelijk is. ProRail heeft onder meer camerabeelden en de aangetroffen materialen overgedragen.

Tegelijkertijd moet de spoorbeheerder toegeven dat de daders zich goed voorbereid hadden. “Op een aantal beelden zijn personen of voertuigen te zien, maar de meeste locaties staan niet onder cameratoezicht.”

Bertram wil niet speculeren over de achtergrond van de daders. Ook berichten in appgroepen van boeren die tot acties oproepen, zijn volgens haar geen bewijs voor betrokkenheid.

Hoewel het treinverkeer grotendeels werd stilgelegd, waren reizigers volgens ProRail niet in direct gevaar. Het beveiligingssysteem reageerde op de voorwerpen en zette de seinen op rood.

Het gevaarlijkst was het voor de daders zelf. “Er kan elk moment een trein aankomen, die meer dan 100 kilometer per uur rijdt”, legt Van Velthuizen uit. “Je gaat ook niet op de snelweg zitten en hopen dat er geen auto komt.”

De gebeurtenissen laten volgens staatssecretaris Bertram zien hoe kwetsbaar het spoornet van zo’n 3500 kilometer is. Het is onmogelijk om ieder traject voortdurend fysiek te bewaken.

ProRail werkt daarom met zo’n 500 camera’s en systemen die verdachte bewegingen kunnen detecteren. Dat is nu al effectief tegen koperdiefstal. “Wel moet er gekeken worden hoe je weerbaarder kan worden tegen dit soort incidenten”, zegt Van Velthuizen. “Maar mensen die kwaad willen, vinden een manier. Dus we zullen ook hopelijk vinden wie dit gedaan hebben.”

Bertram benadrukt dat het bestaande systeem gisteren wel heeft gewerkt. “Er zijn geen ongevallen gebeurd en dat is uiteindelijk het allerbelangrijkste.” En dan is het tijd voor de uitleg hoe je een buis tussen de rails plaatst en moeten de journalisten het terrein verlaten.