Wat wilden de spoorsaboteurs? ‘Het kan strategie zijn om stil te blijven’

• Noor de Kort

  redacteur Online

Een dag na de sabotageacties op het spoor zijn er nog veel vragen. Wie zitten erachter? Wat wilden de daders bereiken? Maar ook: waarom wordt de actie niet opgeëist? Nu blijft onduidelijk waar de saboteurs aandacht voor wilden vragen.

De sabotage op het spoor werd gisterochtend ontdekt. Op meerdere plekken in het land bleken buizen en kabels op het spoor te zijn neergelegd. ProRail en de politie haalden uiteindelijk op tientallen plekken materialen van de rails.

Uit gesprekken die de NOS voerde met boeren en boerenorganisaties in het land komen aanwijzingen dat boerenactivisten achter de sabotage zitten, maar niemand eist de actie op. “Je vraagt je af wat het doel is geweest”, zegt Bram Sizoo, bijzonder hoogleraar klinische psychologie van radicalisering aan de Universiteit van Amsterdam.

De sabotageacties veroorzaakten in het noorden, oosten en midden van het land uitval van treinen, met lange vertragingen tot gevolg. Sizoo kan zich niet voorstellen dat verstoring van het openbaar vervoer het doel op zich was.

Dat zou volgens hem alleen logisch zijn als bijvoorbeeld veel mensen uit het oosten van het land naar Prinsjesdag wilden afreizen. “Dat geloof ik niet.”

Op verschillende plekken werden buizen op het spoor gevonden, zoals bij Veenendaal:

Een ander motief om een actie niet op te eisen, is volgens Sizoo het zaaien van angst. Hij noemt Rusland als voorbeeld, dat zelden erkent achter een aanval of aanslag te zitten. “Het doel is dan om de samenleving te ontwrichten en onrust te veroorzaken.”

Als dat hier het geval was, hebben de activisten hun doel volgens de bijzonder hoogleraar niet bereikt. “Ik geloof niet dat het voor veel angst heeft gezorgd, maar vooral voor boosheid omdat het een levensgevaarlijke actie was.”

Sizoo denkt dat de saboteurs ergens aandacht voor wilden vragen. Daarvoor zijn radicale acties in het algemeen een goed middel, zegt Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar sociale verandering en conflict aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Ook nu is er veel aandacht. “Het gaat er in het nieuws alleen maar over, dus het heeft wel degelijk effect.”

Toch zitten er ook risico’s aan aandacht vragen met radicale acties, zegt Van Stekelenburg. “Je loopt het risico dat je de sympathie verliest, en het kan ook tot splitsingen in de beweging leiden. En minstens zo belangrijk: de relatie met de politiek kan erdoor verstoord raken.” Politici zijn mogelijk minder bereid om in gesprek te gaan, omdat ze niet willen toegeven aan geweld.

Het zou kunnen dat de publieke opinie en de reacties van politici de reden zijn dat de actie niet werd opgeëist, zegt Van Stekelenburg. Ze wijst op de ophef die vrij snel ontstond. “Dat in combinatie met de gevolgen: er staat tot wel vijftien jaar gevangenisstraf op.”

Al kan het ook strategie zijn om stil te blijven, zegt de deskundige. “Juist door niet te zeggen dat je erachter zit, houd je de aandacht vast. Gisteren was dé vraag van Prinsjesdag: ‘Wie zit er achter de spoorsabotage?’ Op die manier blijf je op de radar.”