EU-landen laten honderden miljarden euro’s om van Russisch gas af te komen liggen

• Marlotte Roldaan

  redacteur buitenland

Een monsterbedrag bedoeld om de 27 EU-lidstaten minder afhankelijk te maken van Russisch fossiele brandstoffen blijft op de plank liggen. “Vier jaar na de start is REPowerEU tot stilstand gekomen, terwijl er honderden miljarden euro’s beschikbaar zijn”, zegt Mihails Kozlovs van de Europese Rekenkamer, de organisatie die controleert of EU-geld goed wordt gebruikt.

Het programma werd in 2022 in het leven geroepen na de grootschalige Russische inval in Oekraïne en de daarop volgende energiecrisis in Europa. Doel was om landen minder afhankelijk te maken van Russisch gas en tegelijkertijd de energietransitie te versnellen.

Uit een rapport van de Europese Rekenkamer blijkt nu dat van de 300 miljard euro die hier in 2022 voor werd vrijgemaakt minder dan 55 miljard is uitgegeven. Dat is minder dan een vijfde. De meeste landen blijken de afgelopen jaren niet eens een aanvraag te hebben ingediend.

Bovendien zijn de successen die in de afgelopen vier jaar zijn geboekt op het gebied van energie-onafhankelijkheid niet per se toe te schrijven aan het daarop gerichte EU-programma. Die successen houden vooral verband met de tientallen sanctiepakketten die de Europese Commissie tegen Rusland heeft ingesteld.

Daardoor is Europa de afgelopen jaren inderdaad minder afhankelijk geworden van Russische brandstof. De import van Russische olie is flink gedaald en ook de gasimport is afgenomen.

Tegelijkertijd blijven Europese landen nog altijd klant van de Russische energiesector. Sterker nog: in de eerste helft van dit jaar importeerden EU-landen recordhoeveelheden(opent in nieuw venster) vloeibaar gas. Per 2027 gaat er een nieuw importverbod in, dus het lijkt erop dat landen hun slag slaan nu het nog kan.

Voor Oekraïne is dit extra wrang. De EU is de belangrijkste bondgenoot van Oekraïne, terwijl Rusland nog altijd inkomsten haalt uit de verkoop van gas aan Europa. Dat spekt direct de oorlogskas van Poetin.

Om geld uit de Europese miljardenpot van REPowerEU te ontvangen, moesten lidstaten een plan presenteren. Zij konden bijvoorbeeld voorstellen om bij andere leveranciers in te kopen of om meer te investeren in hernieuwbare energie.

Maar de meeste landen hebben niet een poging gedaan om geld binnen te halen. Bovendien heeft de EU volgens de Rekenkamer onvoldoende toezicht op de voortgang van projecten, zodra deze eenmaal zijn goedgekeurd.

Het EU-plan moest ook de energietransitie vooruit helpen, maar dat is volgens het rapport van de Europese Rekenkamer niet goed gelukt. De extra productiecapaciteit voor hernieuwbare energie in de EU is verwaarloosbaar en van de drie voorgestelde projecten om energienetten met elkaar te verbinden is er één helemaal geschrapt.

In een reactie op het rapport legt de Europese Commissie vooral de nadruk op wat er wel is gelukt, maar zegt zij tegelijkertijd de aanbevelingen van de Rekenkamer over te nemen.

De Rekenkamer vindt de resultaten na vier jaar onvoldoende. Volgens de organisatie moet het Europese energieplan nieuw leven worden ingeblazen om het goed te laten werken.