Franse rechtspraak worstelt met zaken over partnergeweld: ‘Nog lange weg te gaan’

• Saskia Houttuin

  correspondent Frankrijk

In Frankrijk is het aantal strafzaken wegens partnergeweld de afgelopen jaren flink toegenomen. Dat klinkt als slecht nieuws, maar bij het Franse ministerie van Justitie zien ze het als een hoopvol teken: meer slachtoffers durven naar buiten te treden en aangifte te doen, mede doordat er meer aandacht en bewustwording is.

Toch is er ook een keerzijde, waarschuwen deskundigen. Door de toename slepen geweldszaken zich langer voort. Voor de slachtoffers, in meer dan 80 procent van de gevallen vrouw, kan dat traumatische gevolgen hebben.

De Franse politie registreerde in 2024 meer dan 270.000 meldingen(opent in nieuw venster) van (ex-)partnergeweld, een verdubbeling ten opzichte van een kleine tien jaar eerder. Hoewel lang niet alle zaken tot een juridische procedure leiden, gaan de rechtbanken wel gebukt onder de hoeveelheid zaken. Slachtoffers moeten vaak lang wachten voordat hun zaak wordt behandeld.

“Het heeft de manier veranderd waarop wij zittingen organiseren”, zegt voorzitter Alexis Mihman van de rechtbank in Blois. “Zaken vragen vaak meer tijd om te behandelen, omdat ze complex zijn. Daarom hebben wij een juridisch attaché, een juridisch medewerker, die volledig op dit thema is gezet.”

Het is slechts een van de vele voorbeelden van hoe de Franse rechtspraak zichzelf de afgelopen jaren heeft geprobeerd te hervormen. “De Franse maatschappij en de rechtspraak hebben allebei een revolutie doorgemaakt”, zegt Charlotte Beluet, specialist in gendergelijkheid en geweldszaken bij het ministerie van Justitie.

“Maar er is nog een lange weg te gaan”, denkt ze. Beluet maakte in Frankrijk naam als openbaar klager. In 2019 was zij een van de eersten in de rechtspraak die het woord femicide gebruikten, een term die niet is opgenomen in het Franse wetboek van strafrecht.

Datzelfde jaar vond in Frankrijk een nationaal overleg plaats over huiselijk geweld, als gevolg van een femicidezaak op Corsica. Er werden honderden extra opvangplaatsen voor slachtoffers aangekondigd, evenals elektronische enkelbanden om te voorkomen dat daders dicht bij hun slachtoffers in de buurt konden komen.

Het aantal aanklachten van huiselijk en seksueel geweld mag dan zijn toegenomen, het is nog altijd maar het topje van de ijsberg, denkt Beluet. Slechts één op de zes slachtoffers maakt er melding van en in bijna de helft(opent in nieuw venster) van de gevallen komt het niet tot vervolging.

Bovendien zijn de wachttijden lang. Bij verkrachtingszaken wachten slachtoffers gemiddeld zes jaar tot hun zaak wordt behandeld. “Zes jaar is enorm voor een slachtoffer”, zegt Beluet. “En dan is er nog hoger beroep, dus dan kom je al snel op acht jaar. Dat is een extra klap voor het slachtoffer.”

Het ministerie wilde dit jaar een wet invoeren om strafzaken sneller te behandelen, onder meer door een procedure waarbij iemand schuld erkent in ruil voor een lagere straf. Het wetsvoorstel werd door de senaat goedgekeurd, maar strandde vorige maand in het parlement.

Na felle kritiek trok de minister het onderdeel over schulderkenning in. De Fondation des Femmes schreef dat slachtoffers daarmee de last moeten dragen(opent in nieuw venster) voor het overbelaste rechtssysteem. “Zij worden gedwongen te kiezen tussen een snelle deal met lagere straf of een lang proces.”

Dat hangt ook samen met de actualiteit. Zo is er in Frankrijk veel aandacht voor de moord op de 11-jarige Lyhanna, waarbij stevige kritiek is op het optreden van justitie. Ook speelt de zaak rond zanger Patrick Bruel. Tegen hem lopen tientallen aanklachten van seksueel overschrijdend gedrag en verkrachting.

In het departement Loire-et-Cher, waarvan Blois de hoofdstad is, is de afgelopen jaren meer ingezet op preventie. De introductie van de ‘Violentometre’ (Geweldsmeter) is daar een voorbeeld van, legt rechtbankvoorzitter Mihman uit.

De geweldsmeter lijkt op een thermometer, die overgaat van groen, naar geel, oranje en rood. In het groene veld staan voorbeelden van gezond gedrag: vertrouwen geven, goed omgaan met vrienden en familie. In het gele veld staan de eerste voorbeelden van geweld: manipulatie, permanente jaloezie. Hoe meer naar het rood, hoe ernstiger de voorbeelden: ongewenste aanrakingen en dwingen tot seks.

De meter werd de afgelopen jaren afgedrukt op papieren verpakkingen voor stokbrood en apotheekzakjes. “We hopen dat het voorkomt dat sommige mensen overgaan tot dit soort daden, dat het ze bewust maakt”, zegt Mihman. “Het helpt ook om mensen te herkennen die slachtoffer zijn van een strafbaar feit zonder dat ze dat zelf doorhebben. Dus het heeft een dubbele functie.”