Harald V was de koning van het volk, hij begreep wat de mensen nodig hadden

• Petra Steenhoff

  redacteur Online

De Noorse koning Harald, die vandaag op 89-jarige leeftijd overleed, was zeer gerespecteerd in binnen- en buitenland. Hij zat sinds 1991 op de troon en was het oudste staatshoofd van Europa. De laatste jaren kampte hij geregeld met gezondheidsproblemen.

Harald stond bekend als koning van het volk. Door zijn lange regeerperiode was hij een vaste waarde in de Noorse samenleving, de laatste jaren vaak omschreven als nasjonens bestefar, “grootvader der natie”. De Noren gaven hem in peilingen een dikke 9. Ter vergelijking: het waarderingscijfer van Willem-Alexander ligt al jaren rond de 7.

Die populariteit kwam voort uit zijn informele manier van doen. Daarmee wist hij als moderne monarch meer toenadering te vinden tot het volk, wat het Noorse koningschap toekomstbestendiger maakte. Hij doorgrondde de tijdgeest en liet zien dat hij wist wat mensen nodig hebben. Meer openheid, minder formaliteiten en ongenaakbaarheid.

Bekijk hier een terugblik op zijn leven:

Harald was de zoon van Olaf V en prinses Märtha. Hoewel hij twee oudere zusters had, prinsessen Ragnhild en Astrid, werd pas met zijn geboorte op 21 februari 1937 de lijn van opvolging gegarandeerd. Destijds bepaalde de Noorse grondwet nog dat alleen mannelijke erfgenamen de troon konden erven.

Toen Harald drie was brak de Tweede Wereldoorlog uit. Om aan de Duitse bezetter te ontkomen, ontsnapten de koninklijke familie, de regering en de meeste leden van het Noorse gerechtshof per trein uit Oslo.

Haralds moeder vluchtte met de kinderen naar Zweden. Vandaaruit reisden ze verder naar de Amerikaanse hoofdstad Washington. Zijn vader – toen nog kroonprins Olav – en koning Haakon vluchtten naar Londen.

Toen de oorlog voorbij was, keerden alle gezinsleden terug naar Noorwegen. Harald doorliep zijn schooljaren in Oslo als eerste lid van de koninklijke familie op een openbare school en deed vervolgens een militaire opleiding, die hij in 1959 afrondde. Daarna vervulde hij zijn dienstplicht.

In 1957 stierf koning Haakon en werd Haralds vader Olav koning van Noorwegen. Daarmee werd Harald op zijn twintigste officieel kroonprins.

Begin jaren 60 vertrok hij naar Oxford, waar hij sociale wetenschappen, geschiedenis en economie studeerde aan het Balliol College. Tijdens zijn studententijd was hij een fervent roeier.

Daarnaast was hij ook een fanatiek zeiler. Hij vertegenwoordigde Noorwegen op de Olympische Spelen van 1964 in Tokio (waar hij ook vlagdrager was), Mexico-Stad (1968) en München (1972). Met zijn zeilploeg won hij in de jaren 80 diverse medailles, waaronder een gouden op het WK in 1987.

In 1968 trouwde Harald met Sonja Haraldsen. Ze hadden toen al negen jaar een relatie, maar koning Olav wilde zijn zoon in eerste instantie niet laten trouwen met een burgermeisje.

Hij gaf pas toe toen Harald zei hij dat hij helemaal niet zou trouwen als hij niet met Sonja mocht trouwen. Dat zou het einde hebben betekend van de Noorse monarchie, aangezien Harald de enige troonopvolger was. Het echtpaar kreeg twee kinderen, prinses Märtha Louise, vernoemd naar Haralds moeder die in 1954 overleed, en prins Haakon.

Na de dood van zijn vader op 17 januari 1991 kwam Harald automatisch op de Noorse troon. Zijn regeerperiode werd gekenmerkt door modernisering en hervorming van de Noorse koninklijke familie.

In 1990 werd de grondwet aangepast. Voortaan wordt het oudste kind van de koning, onafhankelijk van het geslacht, de troonopvolger.

Harald bleef tot op hoge leeftijd belangstelling houden voor sport:

Haralds kinderen trouwden met ‘gewone burgers’, de nieuwe kroonprins Haakon zelfs met een alleenstaande moeder met een zoon, prinses Mette-Marit. Die zoon, Marius Borg Høiby, bezorgde het koningshuis de nodige kopzorgen. In juni werd hij veroordeeld tot vier jaar cel voor verkrachting en huiselijk geweld.

Haakon en Mette-Marit kregen samen nog twee kinderen. De oudste, prinses Ingrid Alexandra, is de nieuwe troonopvolger, nu Haakon koning wordt.

Samen met koningin Sonja en kroonprins Haakon maakte de Noorse koning het koningshuis toegankelijker voor het publiek en de media. Zo werden verschillende paleizen gemoderniseerd en opengesteld voor publiek.

Koning Harald was ook zeer begaan met het klimaat en hij was twintig jaar lang voorzitter van de Noorse afdeling van het Wereld Natuur Fonds.

Zijn leiderschap tijdens Noorse nationale crises werd zowel nationaal als internationaal geprezen. Zoals tijdens de verwoestende nieuwjaarsstorm in 1992 en met name na de aanslagen in 2011 in Oslo en op het eiland Utøya.

In een toespraak vlak na de aanslagen is duidelijk te zien dat koning Harald geëmotioneerd is:

Ook tijdens zijn koningschap bleef Harald zeilen. In juli 2005 won hij met zijn bemanning de gouden medaille op de Europese kampioenschappen in Zweden. In 2016 deed hij op zijn 79ste nog mee aan de wereldkampioenschappen op Lake Ontario in Canada, waar hij tweede werd in zijn categorie. De koning sliep gewoon aan boord van zijn jacht en dat leverde hem in Canada de bijnaam Sailor King op.

Harald en Sonja hadden een hechte vriendschapsband met het Nederlandse koningshuis. Willem-Alexander en Máxima zijn ook goed bevriend met Haakon en Mette-Marit.

De laatste jaren kampte koning Harald geregeld met gezondheidsproblemen. In 2003 werd hij behandeld voor blaaskanker en twee jaar later werd hij in het ziekenhuis opgenomen met hartproblemen.

Op vakantie in Maleisië in februari 2024 liep Harald een infectie op en lag enige tijd in het ziekenhuis. Als gevolg van die infectie werd zijn hartslag te laag, waarna hij een pacemaker kreeg.

In april van dat jaar begon hij langzaamaan zijn werkzaamheden over te dragen aan zijn zoon Haakon, maar hij bleef tot op het laatst talloze officiële taken vervullen en bleef het gezicht van de monarchie.

Koning Harald werd op 17 augustus opnieuw opgenomen in het ziekenhuis, met complicaties door bloedarmoede. Zijn toestand verslechterde in de daaropvolgende dagen door een bacteriële infectie in zijn bloed.