Human Rights Watch: China’s onderdrukking van katholieken escaleert

• Laura van Megen

  correspondent China

Nieuw onderzoek van Human Rights Watch (HRW) wijst uit dat China’s onderdrukking van katholieken zwaar is verergerd. Het rapport beschrijft surveillance, beperkingen op religieuze bijeenkomsten en “arbitraire opsluitingen, gedwongen verdwijningen, marteling en gevallen van huisarrest voor katholieke priesters en bisschoppen”.

Vooral de repressie op ondergrondse katholieke kerken, waarin gelovigen in het geheim samenkomen, is toegenomen. Volgens HRW heeft het Vaticaan daar een rol bij gespeeld. De hoofdzetel van de Katholieke Kerk heeft in 2018 een overeenkomst met Peking gesloten over bisschopbenoemingen die volgens de mensenrechtenorganisatie de repressie van ondergrondse kerken heeft gefaciliteerd.

Gelovigen van ondergrondse kerken kunnen nu bijna niet anders dan zich aansluiten bij de katholieke staatskerk, die onder sterke controle van Peking staat. China telt naar schatting zo’n 10 tot 12 miljoen katholieken.

De mensenrechtenorganisatie richt zich ook direct tot paus Leo XIV. China-onderzoeker Yalkun Uluyol roept de paus op “de overeenkomst te herzien en Peking te bewegen om de vervolging en intimidatie van ondergrondse kerken, geestelijken en gelovigen te stoppen”.

In 2018 hebben het Vaticaan en Peking een “geheim akkoord” getekend om weer bisschoppen in China te benoemen. De inhoud is nooit bekendgemaakt, dus de precieze benoemingsprocedure blijft onduidelijk. Inmiddels is een tiental bisschoppen benoemd in China.

De bovengrondse katholieke gemeenschap in China staat over het algemeen positief tegenover de aangehaalde banden. “We kunnen ons werk weer voortzetten en dat er gepraat wordt en contact is, komt de toekomst van het katholicisme van China ten goede,” zei priester Wang uit de provincie Shanxi vorig jaar.

Maar het HRW-rapport beschrijft hoe ondergrondse kerkgemeenschappen zich verraden voelen door het Vaticaan. Ook vrezen ze dat als bisschopbenoemingen bij ondergrondse kerken uitblijven, de gemeenschappen zullen uitsterven.

Patriottische Katholieken

In de jaren vijftig zette de Communistische Partij de “Chinese Patriottische Katholieke Kerk” op, die de invloed uit Rome moest stoppen. Een deel van de gelovigen ging mee in deze nieuwe vorm en een deel ging ondergronds. Die tweedeling bestaat tot de dag van vandaag.

Ondergrondse geestelijken doen hun werk met gevaar voor eigen leven. “Patriottische” geestelijken hebben loyaliteit gezworen aan de Communistische Partij en toch verdwijnen ook zij nog regelmatig of belanden ze in de gevangenis.

Een van de Chinese katholieke priesters met wie de NOS dit jaar sprak, haalde de parabel aan van een kikker in een pan met heet water. Als je een kikker in het kokende water zou gooien, zou hij er meteen uitspringen.

Als je het water langzaam opwarmt, zou de kikker ongemerkt levend gekookt worden. Op de vraag hoe heet het water nu was, zei de priester: “Het kookt al.”

Kinderen uit de kerk halen

De deelname van kinderen aan religieuze activiteiten ligt nu ook onder een vergrootglas. Wetgeving uit 2018 verbiedt religieus onderwijs op openbare scholen, al interpreteren lokale overheden het soms als toegangsverbod tot kerken voor kinderen, schrijft HRW. “Door kinderen niet mee te laten doen met de religie van hun gemeenschap, snijdt China generatiebanden door” zegt onderzoeker Uluyol.

Tegen de NOS vertelde een katholiek leider uit Noord-China hoe tijdens de kerstavondmis de kinderen uit de kerk werden gehaald. De lokale autoriteiten hadden hun docenten gemobiliseerd.

Vanwege de hoge status van onderwijzers in China en uit angst dat hun kinderen paria’s zouden worden op school, lieten de ouders het gebeuren, legde hij uit. Na afloop van de mis konden de ouders hun kinderen weer ophalen.

Het zijn niet alleen katholieke kerken waarvan kinderen worden geweerd door de autoriteiten. Bij een boeddhistische tempel in de Zuid-Chinese stad Jieyang hing rond Chinees Nieuwjaar dit bordje:

Daarop staat een “vriendelijke herinnering”: “Het is verboden voor minderjarigen om deel te nemen aan religieuze activiteiten. Het is verboden om missionariswerk te doen richting kinderen.”