NOS Nieuws•
De toegang tot internet in Iran is deels aan het terugkeren. Daarmee komt een einde aan de bijna drie maanden durende internetblokkade ingesteld door het regime. Volgens monitoringsorganisatie Netblocks was het de langste blokkade ooit.
Gisteren kondigde president Pezeshkian al aan dat de toegang tot internet zou worden hersteld. Dat leidde bij een deel van de Iraniërs tot scepsis. “De president kan het wel willen, maar het is de vraag in hoeverre de Revolutionaire Garde het gaat toelaten”, reageerde een vrouw uit Teheran tegen de NOS.
Het is onduidelijk of iedereen uiteindelijk weer toegang krijgt en hoelang de verbinding zal standhouden. Veel internationale websites en apps in Iran zullen hoogstwaarschijnlijk geblokkeerd blijven.
De internetblokkade werd ingesteld nadat de eerste Israëlische en Amerikaanse bommen waren gevallen op Iran. Volgens het regime vanwege het risico op Amerikaanse cyberaanvallen, maar de blokkade wordt ook ingezet om interne opstanden onderdrukken.
Die afsluiting had grote impact op de levens van bijna alle ruim 90 miljoen Iraniërs. Studenten verloren toegang tot kennis, families konden elkaar niet bereiken en bedrijven liepen klanten mis. Maar zoals het vaker gaat met beperkingen in Iran, lukte het sommige Iraniërs de restricties te omzeilen.
“We moeten regelmatig nieuwe manieren zoeken om online te zijn”, vertelt de vrouw uit Teheran. Zij had tijdens de blokkade toegang tot ‘Internet Pro’. Dat is een internetverbinding voor professionals in Iran, zoals advocaten, medisch experts en bepaalde medewerkers van bedrijven.
“Vanwege een eerdere medische opleiding kon ik toegang krijgen tot Internet Pro, maar ik moest er ook fors voor betalen”, zegt de vrouw. “En de hoeveelheid data die we ermee kunnen ontvangen en sturen is beperkt.”
Digitale omweg
Wie niet werd toegelaten tot dit ‘internet voor professionals’, was afhankelijk van VPN-verbindingen. Die bieden een digitale omweg aan, waardoor het lijkt alsof de gebruiker zich in een ander land bevindt. Maar veel VPN-diensten hadden moeite om deze blokkade te omzeilen.
“We hebben verschillende VPN’s tegelijkertijd nodig om online te kunnen zijn”, zei een jongen uit Kerman tijdens de blokkade. “Als het al lukt om verbinding te maken, is de internetsnelheid ontzettend laag.”
Ook voor die VPN’s moeten Iraniërs veel geld neerleggen, iets wat de meesten niet kunnen missen vanwege de grote economische problemen in het land. Ook de Amerikaanse satellietdienst Starlink werd gebruikt om de blokkade te omzeilen, maar het gebruik van deze apparaten wordt zwaar bestraft door het regime.
Klassenmaatschappij
“Wie weinig geld heeft, had helemaal geen toegang tot internet”, zegt Amir Rashidi. Hij doet onderzoek bij Filterwatch, een organisatie die opkomt voor digitale burgerrechten. Hij zag de afgelopen maanden een digitale klassenmaatschappij ontstaan in Iran, waarin toegang tot internet geen recht is, maar een privilege voor een selecte groep.
Bovenaan dat stelsel bevinden zich volgens Rashidi internetgebruikers met ‘witte simkaarten’. Dat zijn simkaarten uitgeven door het regime, waarmee gebruikers geen last hebben van een blokkade. “Ze worden vooral ingezet voor propagandadoeleinden. Alleen invloedrijke mensen die de boodschap van het regime verkondigen komen ervoor in aanmerking”, zegt Rashidi.
Economische ramp
De blokkade had ook grote economische gevolgen in het land. Netblocks becijferde in april al dat de economische schade de 1,5 miljard euro passeerde. Onderzoeker Rashidi legt uit dat veel ondernemers producten verkopen via internet. “Vooral vrouwen gebruikten bijvoorbeeld sociale media voor de promotie van hun bedrijf, of ze verkochten er zelfgemaakte producten.” Die inkomsten vielen de afgelopen maanden weg.
Om de activiteiten van grote banken en overheidsbedrijven te laten doorgaan, bouwde de Iraanse overheid verder aan een nationaal digitaal netwerk. Dit ‘Iraanse internet’ wordt sterk gecontroleerd door het regime en moet bedrijven en burgers een alternatief bieden voor het wereldwijde web.
Voor inwoners zijn er bijvoorbeeld lokale chat-apps zoals Soroush Plus en Bale. Die opereren met toestemming van de Iraanse overheid. “Maar die vertrouwen we niet, en we sturen al helemaal geen bestanden via de Iraanse apps”, zegt de vrouw uit Teheran.
Volgens Amir Rashidi van Filterwatch zijn die lokale apps ook een risico voor gebruikers buiten Iran. Zij voelen zich tijdens blokkades mogelijk genoodzaakt om zulke apps te gebruiken om contact te houden met familie in Iran. “Als zij overstappen, vallen ze ook onder de massasurveillance”, zegt Rashidi.
Het is volgens hem de vraag hoe het internetverkeer zich komende dagen zal ontwikkelen. “Na de blokkade in januari, vanwege de protesten, kwam het internet ook deels terug. Maar niet op het oude niveau.”
