NOS Nieuws
Na hun bijna-fatale ruzie gaan D66, VVD en CDA toch met elkaar door op wilskracht, en op hoop van zegen. Want inhoudelijk hebben de vier dagen crisisoverleg weinig opgeleverd. De hoop van de minderheidscoalitie is gevestigd op vicevoorzitter van de Raad van State Sybrand Buma, die de samenwerking met de oppositie een zetje moet geven.
Het vertrouwen is hersteld. Dat was gisteravond de korte boodschap waarmee het dagenlange overleg tussen de coalitiepartijen werd beslecht. Vandaag zou er uitleg komen in een persconferentie van premier Jetten (D66), vicepremier Yesilgöz (VVD) en vicepremier Van den Brink (CDA). Maar waarom ze elkaar nu weer zouden vertrouwen, werd eigenlijk niet duidelijk.
Een paar dagen geleden stonden hoofdrolspelers nog recht tegenover elkaar. Tekenend was dat Yesilgöz het minderheidskabinet vrijdag op felle toon een “mislukt experiment” noemde “dat zo niet door kan”, vlak nadat Jetten juist verzoenende woorden had gesproken.
Yesilgöz eiste ook een “politieke correctie” op de koers. Een hele kleine correctie komt er nu; de VVD krijgt er maximaal 100 miljoen euro bij voor ondernemers. Maar de grootste horde is daarmee niet genomen, want hoe moeten kabinet en coalitie nou vruchtbaar samenwerken met de oppositie? Om dat probleem te tackelen is Buma in de arm genomen.
De vicevoorzitter van de Raad van State krijgt een maand om de kastanjes uit het vuur te halen. De verwachting is vooral dat hij gaat kijken hoe je wel goede afspraken kunt maken, zonder dat oppositiepartijen allerlei onderwerpen met elkaar verknopen. Dat maakte alles de afgelopen tijd nodeloos complex namelijk, is het idee.
Jetten zei vandaag te hopen dat de verhoudingen met de Tweede Kamer anders worden. “Er moet echt een andere dynamiek komen, met minder Haags gedoe.” Uiteindelijk moet dat leiden tot “structurele afspraken” over financiën en proces. Minder gehakketak dus.
De premier neemt zichzelf kwalijk dat zijn kabinet te lang heeft volgehouden dat er heus wel brede meerderheden van honderd zetels te vinden waren. Tot nu toe is Jetten “te lief” en “te optimistisch” geweest, vindt hij zelf. Voortaan moet vaker gekozen worden om te onderhandelen met “een blok van partijen” op links of rechts. Maar wélk blok de voorkeur heeft, zei Jetten niet.
En laat dat nou precies zijn waar oppositiepartijen al maanden tevergeefs om vragen. Ook vandaag wordt geklaagd dat nu nóg niet wordt gekozen. “Het kabinet moet zelf die moeilijke keuze maken”, reageerde Pro-leider Klaver. “Dit is toch weer uitstel”, zei hij over de aanstelling van Buma.
De afgelopen tijd bleek ‘over rechts’ voor het kabinet ingewikkeld, vooral vanwege het verknopen van onderwerpen door JA21, BBB en SGP. ‘Over links’ bleek ook onmogelijk omdat de VVD daar al sinds de campagne hard nee op zegt. Overigens werd hier vandaag een wat andere toon over aangeslagen. “Dan maakt het mij oprecht niet uit of het met rechts of links is”, zei de VVD-leider over het maken van afspraken over bepaalde onderwerpen.
Maar of hier iets uit op te maken is voor de toekomst, is niet duidelijk. Het is voor partijleider Yesilgöz op eieren lopen. Bestuurders in haar partij vinden al langer dat bijvoorbeeld Pro niet categorisch uitgesloten moet worden, omdat daar best mee te werken valt. Terwijl de rechtervleugel van de VVD ervan gruwelt.
Die kant van de partij zal de doorstart van vandaag, zonder dat de VVD er inhoudelijk veel voor heeft teruggekregen, ook niet per se kunnen waarderen. Deze VVD’ers vinden vooral dat de partij veel heeft moeten opgeven in deze coalitie, met als een van de dieptepunten het naar links getrokken belastingplan.
Over dat belastingplan kwamen coalitie en het kabinet vorige week in zwaar weer terecht, nadat D66 en CDA een akkoord hadden bereikt met Pro en Volt over een wijziging, waardoor vermogenden wat meer belasting gaan betalen.
De VVD was niet blij en noemde de deal “inhoudelijk echt slecht voor Nederland”. Het wijzigingsvoorstel kreeg desalniettemin een meerderheid, waarna de VVD besloot tegen het hele belastingplan te stemmen. Het bleek het startpunt voor vier dagen crisisoverleg.
Die gesprekken mondden haast uit in een breuk. Zaterdagochtend was het “echt bijna klaar” met het kabinet, is te horen. Het feit dat zo ongeveer heel bestuurlijk Nederland niet wilde dat het kabinet zou vallen, zou de drie er onder meer van hebben weerhouden. ‘Het is niet te verkopen om het land weer opnieuw naar de stembus te sturen’, is de basis waarop ze verdergaan.
Een wankele basis en een leeg verhaal dus, maar de kluwen is in ieder geval voor nu even ontward. Mogelijk dat het Buma lukt om een en ander toch weer aan elkaar te knopen. Half december moet hij daarmee klaar zijn, tot die tijd kan het kabinet in ieder geval weer door.










