Kapitaalmarkten maken zich zorgen: voor elk land stijgt de rente

Van de Verenigde Staten tot het Verenigd Koninkrijk. En van Frankrijk tot Duitsland en Nederland. Geen land ontsnapt de laatste maanden aan de alsmaar stijgende rentes op staatsschuld. Voor Frankrijk en het VK nadert de rente die van rond de kredietcrisis. Maar of het ook tot een nieuwe crisis leidt, daarover twijfelen economen nog.

Vooral deze week schieten de rentes op de internationale markten omhoog. Dat begon toen het militaire conflict tussen de VS en Iran weer oplaaide, constateert econoom Stefan Koopman van Rabobank. “De olieprijs steeg weer boven de 95 dollar. En daardoor nemen de zorgen over stijgende prijzen weer toe.”

Grootste zorgenkind voor internationale geldschieters is de VS. De zorgen groeien of het land zijn schulden wel keurig zal terugbetalen door de staatsschuld van 40 biljoen dollar (40.000 miljard) terwijl de regering van president Trump ongestoord geld blijft uitgeven.

Hoewel de Amerikaanse economie nog best aardig draait en de werkloosheid relatief laag is, vragen de geldmarkten een steeds hogere rente. De rente op een tien jaar durende Amerikaanse staatsobligatie is deze week hard op weg naar de 5 procent. Dat kwam sinds de aanloop naar de kredietcrisis in 2007 niet meer voor.

De pijn van hogere rentes slaat over naar Europese landen, ziet Koopman. “De VS is veruit de grootste markt voor staatsobligaties. Als het daar rommelt dan slaat dat sentiment naar Europa over”, legt hij uit. “Vooral in het VK, maar inmiddels ook in Frankrijk.”

Want ook in Europa zijn er zorgen over oplopende schulden en niet sluitende begrotingen. “Nummer één is Frankrijk”, zegt Nick Kounis, hoofdeconoom bij ABN Amro. “Frankrijk heeft de afgelopen jaren geprobeerd de staatsschuld te verlagen. Maar dat is niet gelukt omdat tegelijk de rentekosten stijgen. Dat is heel zorgelijk. Running to stand still: rennen terwijl je niet vooruitkomt.”

De grote politieke onzekerheid vanwege de verkiezingen volgend jaar duwen de rente voor Frankrijk verder omhoog. “President Macron is zijn meerderheid in het Franse parlement al enige tijd kwijt. Dat maakt het erg lastig om besluiten te nemen”, zegt Kounis.

Tweede probleemkind is het VK, waar de nieuwe premier Burnham eind volgende maand een nieuwe begroting moet indienen. “Hij wil graag grootschalige investeringen aankondigen”, zegt Koopman. “Maar hoe hij dat gaat betalen, wordt echt een lastige opgave. Want eigenlijk zou Burnham juist moeten bezuinigen.”

De zorgen over beide landen slaan steeds meer over naar andere landen in Europa, zoals Duitsland en Nederland. Koopman merkt dat de financiële markten steeds gevoeliger worden voor slecht nieuws: “Voorheen werd er wel onderscheid tussen landen gemaakt. Maar landen zijn steeds minder geïsoleerde eilandjes. Er komt steeds meer samenhang in de rentes.”

Dat lijkt op wat er aan het begin van de kredietcrisis gebeurde, zegt Koopman. “Toen zag je de hoge rentes ook overslaan naar andere landen. Door de risico’s met begrotingen en oplopende inflatie zie je dat nu ook komen.”

Ondertussen heeft het beleid van centrale banken invloed op de rentes op staatsschuld. Om landen te helpen de kredietcrisis door te komen, begon de Europese Centrale Bank (ECB) staatsschuld op te kopen. Dat hulpprogramma is nu ten einde. Een grote koper op de markt voor staatsleningen is daarmee weg. Daarnaast wordt volgende week een rentestijging verwacht om de oplopende inflatie tegen te gaan. En ook dit wordt verwerkt in de rentes voor staatsleningen.

Wel is er een verschil tussen de kredietcrisis en nu, vult Kounis aan: “In 2008 was er veel private schuld en de overheidsschuld relatief oké. Nu zijn de schulden van overheden groot. En de oplopende rente komt direct op het overheidstekort.”

Toch hoeft dit alles niet direct tot een nieuwe crisis te leiden, benadrukken beide economen. “De economie doet het wereldwijd beter dan verwacht na zes maanden oorlog in het Midden-Oosten”, ziet Koopman.

En de druk van de financiële markten door bijvoorbeeld hogere rentes leidt er vaak toe dat de twijfelende politiek toch maar knopen doorhakt.

“Als de rente te hoog wordt, dan wordt het politiek acceptabel om lastige besluiten te nemen. Want het alternatief is erger”, aldus Kounis. “Als er wijd besef is dat de hogere rentes echt een probleem worden voor de begroting, dan wordt het minder moeilijk om besluiten te nemen die vaak niet populair zijn.”