Katholieken onder druk in China: ‘Wij wachten tot ons IJzeren Gordijn valt’

• Laura van Megen

  correspondent China

China draait de duimschroeven aan bij christenen door heel het land. Geestelijken en gelovigen worden gearresteerd, kerken gesloten en kinderen mogen op steeds minder religieuze plekken komen.

De katholieke gemeenschappen in de Noord-Chinese provincie Shanxi voelen de repressie aan alle kanten. Anoniem doen priesters hun verhaal. Een van hen zegt: “De situatie is niet meer zo erg geweest sinds de Culturele Revolutie.” Dat was een van China’s meest gewelddadige periodes.

Toch is het katholicisme in China springlevend met naar schatting zo’n tien tot twaalf miljoen gelovigen. In de openheid als het kan, of achter gesloten deuren of ondergronds als het moet, worden kerkdiensten gehouden en krijgt de nieuwe generatie haar eerste communie.

De provincie Shanxi staat vooral bekend om de steenkool- en azijnproductie. De winters zijn lang, het land is dor en het leven op het platteland is zwaar. Maar er is nog iets dat de provincie tekent: kerktorens.

Het katholicisme kent er een lange geschiedenis. Via missionarissen in de 18e eeuw bereikte het de regio. Het geloof, mede dankzij het onderwijs en de gezondheidszorg die de kerk meebracht, vond er een vruchtbare voedingsbodem. Ondanks perioden van geweld tegen de kerk is men er nog steeds bovengemiddeld gelovig.

In het dorp van priester Hong (niet zijn echte naam) is bijna iedereen katholiek. Maar de manier van leven staat onder druk. Hij vertelt dat de repressie de afgelopen vijftig jaar niet zo erg is geweest.

“Je hebt in de wereld democratieën en autocratieën. De ene soort draait om liefde en de andere draait om geweld en onderdrukking”, zegt hij. Hij vergelijkt katholieken in China met Oost-Berlijners uit de DDR. “We wachten tot ons IJzeren Gordijn valt.”

De lokale autoriteiten proberen vooral kinderen weg te houden bij religie. In zijn kerk, vertelt priester Zhang (niet zijn echte naam), doen ze snel het licht uit of verstoppen de kinderen zich in de zijkamer als de politie komt controleren. Daar nemen de autoriteiten in zijn dorp genoegen mee.

Maar op andere plekken gaat het er harder aan toe. Een kerk in een nabijgelegen dorp werd gesloten, nadat agenten binnen kinderen hadden aangetroffen, vertelt Zhang. Door minderjarigen te weren uit kerken “willen ze onze wortels doorsnijden”, zegt hij.

Ook de druk op geestelijken is enorm. We spreken Zhang in zijn woning, want voor de kerk hangen camera’s. China wil niet dat de geestelijken contact hebben met buitenlanders, dus mogen priesters vaak geen paspoort hebben en niet naar het buitenland reizen. Ook worden hun digitale communicatie en post gecontroleerd.

Ondanks dit alles zet de gemeenschap door. Ieder jaar lopen duizenden mensen de Bansishan bedevaartstocht. Zo ook Zhang Fang, een vrouw van in de dertig met een witte zonneklep op. Ze vindt het een zware tocht met de hoge temperatuur en luchtvochtigheid. “Ik ben een beetje dik geworden”, zegt ze puffend.

Het kilometerslange bergpad te voet afleggen naar de kerk op de top symboliseert de lijdensweg van Jezus Christus. “Je neemt wat er in je hart is, en wat je wil zeggen, en bovenaan ga je bidden”, legt ze uit. Ze slaat een kruisje bij een stenen altaartje en ploetert door.

Sinds dit jaar staat de overheid de deelname van kinderen niet meer toe. Behalve “omdat ze minderjarig zijn”, krijgen de ouders geen uitleg. De een na de ander loopt teleurgesteld met z’n kind terug naar de auto.

Aan het begin van het bergpad controleert de politie ID-kaarten en moeten bedevaartgangers door metaaldetectoren. In het China van vandaag is weinig zo gevoelig als georganiseerde religie.

Die gevoeligheid ondervinden we ook als journalist. Halverwege de tocht trekken tientallen overheidsbeambten ons de berg af en ondervragen ons vijf uur lang op een onofficiële detentielocatie. In een van de kamers hangen schermen waarop te zien is dat elke centimeter van de bedevaartstocht wordt gefilmd, terwijl de politie live meekijkt.

Aldaar gebruikt de politie China’s uitgebreide surveillancesysteem om te achterhalen wie we hebben gesproken. Een voor een komen ze onder politiebegeleiding ons vertellen dat ze hun toestemming voor het interview intrekken.

Het is tekenend voor de toenemende druk op religie de afgelopen jaren. Toch blijven velen hun geloof trouw. In Noord-China is het een eeuwenlange strijd: Peking probeert religie te controleren en gelovigen zoeken naar nieuwe manieren om het te behouden.