Kiezen uit honderden studies: oriëntatiejaar op het mbo steeds populairder

• Ellen Kamphorst

  redacteur Binnenland

Stel je voor: je bent 16 jaar en je moet kiezen uit een van de honderden mbo-opleidingen. Ga je voor een opleiding tot mediamaker, keukenmonteur of luchtvaartdienstverlener? Voor de groeiende groep die er niet uitkomt is er sinds een aantal jaren een breed oriëntatiejaar, waarin studenten verschillende opleidingen en bedrijven kunnen bekijken om te ervaren wat het beste bij hen past.

De populariteit daarvan neemt toe: waar in 2019 279 studenten voor een oriëntatiejaar kozen, waren dat er vorig jaar 747. Het werkelijke aantal is nog veel hoger, want veel mbo’s bieden ook specifiekere oriëntatiejaren aan, zoals een technisch of een creatief oriëntatiejaar. Die zijn niet in de cijfers meegenomen.

De MBO Raad, die opkomt voor het middelbaar beroepsonderwijs, is enthousiast over de oriëntatiejaren. “Het geeft studenten tijd om een keuze te maken over hun definitieve studierichting”, zegt woordvoerder Jessy Burgers.

Op het mbo zijn per richting veel opleidingen. Een student die bijvoorbeeld graag de techniekkant op wil, kan uit wel 140 verschillende opleidingen kiezen. Dat maakt de keuze volgens de MBO Raad extra ingewikkeld.

“Het is lastig voor studenten om te kiezen als je niet precies weet wat het vak inhoudt. Zelfs als je weet dat je monteur wilt worden dan nog is de keuze enorm: van hoogspanningsmastmonteur, tot het monteren van koude- en klimaatsystemen of laagspanningsdistributie.”

Mbo-opleider Summa in Eindhoven biedt zowel een technisch als een breed oriëntatiejaar. De groep die voor die jaren kiest is niet gigantisch, maar groeit wel. Dit jaar zijn een kleine twintig studenten begonnen aan het oriëntatiejaar techniek.

Annemarie Moons, voorzitter college van bestuur bij Summa, gunt iedereen die twijfelt zo’n jaar. “Na de havo of vwo nemen studenten vaak een tussenjaar om erachter te komen wat bij ze past. Deze tussenjaren of tussenhalfjaren zijn daar ook heel geschikt voor.”

Volgens Moons leert de student zichzelf beter kennen in zo’n jaar en is het een verstandige manier om te voorkomen dat studenten uitvallen omdat ze de verkeerde studiekeuze maken.

Bij Nimeto in Utrecht, een creatieve mbo, is het oriëntatieprogramma populair. Volgens Henk Vermeulen, voorzitter van het college van bestuur, kiest bijna twintig procent van de studenten hiervoor. Vooral na corona nam de behoefte toe, merkte Vermeulen. “Door al het binnen zitten, zagen we dat aankomend studenten bijna niet durfden te kiezen.”

Het oriëntatieprogramma bij Nimento duurde in eerste instantie een heel onderwijsjaar, inmiddels is dat een halfjaar. “Daarin ga je alle opleidingen af: van decorbouwer tot erfgoedschilder”, zegt Vermeulen. Na het halfjaar kunnen studenten zonder vertraging instromen bij de studie van hun keuze.

De meeste oriëntatie-jaren kosten een studiejaar en dus ook geld. Volgens de opleidingen en de MBO Raad zou dat geen reden moeten zijn om het oriëntatiejaar niet te aan te bieden. “Uitvallen of van studie wisselen is duurder”, zegt Burgers van de MBO Raad. Voorzitter Moons van Summa is het daarmee eens, “Gun jezelf de ruimte om te kiezen wat er bij je past.”

De brede oriëntatiejaren zijn onderdeel van een pilot van het ministerie, die nog twee jaar loopt. In die tijd wordt onderzocht of de oriëntatieprogramma’s studenten helpen een betere keuze te maken.