NOS Nieuws•
Op platform X ontvangen landelijke politici veel meer bedreigingen en haatberichten dan bekend is bij justitie. Haagse politici maakten vorig jaar 493 keer melding van bedreiging en opruiing, terwijl de Volkskrant alleen al over een week honderden van zulke berichten vond op het platform dat sinds 2022 in handen is van techmiljardair Elon Musk.
Om het politieke debat op X in kaart te brengen onderzocht de Volkskrant ruim 80.000 berichten die in de week voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen werden geplaatst als reactie op landelijke politici en partijen. Daarvan waren er ruim 22.000 gericht op het kleineren, vernederen, intimideren of bedreigen van hen of anderen, concludeert de krant.
Van die berichten bevatten er naar schatting 5000 tot 7000 strafbare beledigingen of groepsbeledigingen. Daarbij gaat het om scheldpartijen, nazi-vergelijkingen of beledigende uitspraken over vrouwen, lhbti’ers, moslims of joden. Zevenhonderd van de berichten vallen in zwaardere strafbare categorieën, zoals bedreiging (112 keer), opruiing (150) en haatzaaien (428).
Die berichten zijn gericht aan politici van bijna alle partijen. VVD’ers krijgen op X bijna net zoveel negatieve berichten als politici van D66 of GroenLinks-PvdA, concludeert de krant.
VVD-fractievoorzitter Brekelmans, voorheen minister van Defensie, ontving in de verkiezingsweek van alle politici het hoogste percentage negatieve reacties op X. Alleen vertegenwoordigers van PVV, FVD en BBB kregen op het platform in meerderheid positieve reacties.
Topje van de ijsberg
Van alle strafbare berichten bereikt alleen het topje van de ijsberg door aangifte justitie. “Op jaarbasis gaat het dus misschien wel over vele duizenden bedreigingen”, concludeert officier van justitie Fridolijn Kuipers.
Op die aantallen heeft justitie geen zicht, want er is in Nederland geen organisatie die de sociale media van politici controleert op strafbare uitingen. Aangiftes zijn de enige graadmeter.
Landelijke politici zijn allang gestopt met het lezen van de reacties onder hun berichten op X, geven ze aan tegenover de Volkskrant. Soms bereikt een reactie hen via een bezorgd familielid, maar de reacties die de krant aan de Kamerleden voorlegde zijn voor hen veelal nieuw. Ook de omvang verrast hen. Een aantal van hen deed na het gesprek met de krant alsnog aangifte, iets wat het Openbaar Ministerie (OM) aanmoedigt.
In verreweg de meeste gevallen beoordeelde het OM gemelde bedreigingen als strafbaar: vorig jaar in 356 van de 493 gevallen. Die aantallen gaan over alle sociale media, maar verreweg de meeste meldingen kwamen binnen over X.
Vaak besloot het OM daarna overigens niet tot vervolging, omdat het de verdachten niet kon identificeren. Door X geweigerde verzoeken van Nederlandse opsporingsdiensten lieten zaken ook vaak vastlopen.
Stoppen ligt lastig
Toch blijven landelijke politici het platform gretig gebruiken. Van de 150 Kamerleden zijn er 117 actief op X, en achttien Kamerleden hebben een afgeschermd of slapend account, turfde de Volkskrant.
Alle 28 bewindspersonen van het kabinet-Jetten hebben op X een overheidsaccount. De premier benadrukt in een reactie dat hij regelmatig aangifte doet van bedreigingen op sociale media aan zijn adres. Maar hij zegt ook niet meer alle reacties te lezen.
Stoppen op het sinds 2022 rigoureus veranderde platform is voor veel politici lastig. Vóór de overname van Musk is het gebruik van de korteberichtendienst enorm ingesleten in Den Haag. Politici plaatsen er hun hapklare reacties op nieuwsontwikkelingen, en journalisten weten die berichten te vinden. Politici zien geen geschikt alternatief en willen dat hun geluid ook, of juist, op X is terug te vinden, bij wijze van tegengas.
Alleen Volt heeft X verlaten, tot voor kort als enige Nederlandse politieke partij. GroenLinks-PvdA liet de Volkskrant kort voor publicatie weten nu ook te zijn gestopt. VVD-fractievoorzitter Brekelmans staat er anders in. “Zo lang ergens een kritische massa is om je boodschap te verspreiden en om informatie op te halen, is dat waar we het mee te doen hebben”, zegt hij.
