Minder zorg voor Afghaanse vrouwen en kinderen, internationale steun weg om Taliban

• Devi Boerema

  correspondent Zuid-Azië

Steeds meer gezondheidsklinieken in Afghanistan sluiten hun deuren. De buitenlandse financiering waarop ze draaien droogt op. Sinds de Taliban vijf jaar geleden aan de macht kwamen, schaalden veel landen de ontwikkelingshulp af. Ze wilden daarmee een signaal afgeven aan de Taliban, die vrouwen onderdrukken en hun rechten zwaar inperken.

Het afgelopen jaar zijn 445 klinieken van verschillende buitenlandse hulporganisaties door heel Afghanistan gesloten. De internationale hulporganisatie CARE laat weten de helft van de klinieken die zij hebben opgezet nog dit jaar te moeten sluiten vanwege geldgebrek.

Ver weg van de Afghaanse stad Herat rijdt een man op een motor over een stoffige grindweg. Achterop zit zijn vrouw. Ze zijn onderweg naar een gezondheidskliniek die hulp biedt aan meer dan 10.000 mensen in de wijde omgeving. Over een paar dagen gaat deze kliniek dicht, en dan zullen ze toch naar Herat moeten.

“Het is uren rijden naar de stad, daar hebben onze mannen geen tijd voor”, zegt een andere vrouw, die vanochtend bij de kliniek is afgezet door haar mannelijke begeleider. Van de Taliban-machthebbers mogen vrouwen niet alleen reizen.

Volgens medewerkers van deze kliniek, die door CARE is opgezet, komen hierdoor vooral vrouwen en kinderen in de problemen. Vanwege de gebrekkige zorg in overheidsziekenhuizen zijn zij aangewezen op dit soort klinieken.

In de kliniek worden mannen en vrouwen in verschillende wachtruimtes ondergebracht. De kant van de vrouwen en kinderen puilt uit. “70 procent van de patiënten die hier komen, zijn vrouwen en kinderen”, zegt de verpleegkundige die ze als eerste opvangt.

Het aantal kinderen in Afghanistan dat met ernstige ondervoeding wordt opgenomen, is volgens Artsen zonder Grenzen in de eerste drie maanden van dit jaar met 30 procent gestegen. De meeste zijn nog geen jaar oud.

In de kliniek in Herat is goed te zien hoe effectief de zorg voor moeders en kinderen bij de aanpak van extreme ondervoeding kan zijn. Een moeder die haar dochter heeft binnengebracht, vertelt dat het meisje extreem ondervoed was, maar nu weer langzaam opkrabbelt. “Ze heeft nog steeds diarree, ik ben hier om extra voeding voor haar te krijgen.”

“Mensen hier zijn veelal ongeschoold, wij zijn de eerste waar ze mee in contact komen als ze problemen hebben”, zegt voedingsdeskundige Nafisa. “We geven ze uitleg over voeding en de medicijnen die ze meekrijgen zijn gratis.”

Klinieken als die van CARE worden vaak gefinancierd met noodhulp, maar door een opeenstapeling van crises in Afghanistan is meer structurele steun nodig.

De grootste financiële klap voor Afghanistan kwam vorig jaar, toen president Trump besloot vrijwel het gehele Amerikaanse budget voor humanitaire hulp te schrappen. En ook vanuit Europa lopen de bedragen voor noodhulp terug.

“Als de zorg voor vrouwen wegvalt, leidt dat niet alleen tot problemen voor die vrouwen; het werkt ontwrichtend voor de gehele samenleving”, zegt directeur Inge Kauer van CARE Nederland.

Juist deze klinieken voorzien in een behoefte, omdat vrouwen er toegang hebben tot vrouwelijke zorgverleners. Onder het repressieve bewind van de Taliban mogen vrouwen niet behandeld worden door mannelijke artsen.

“Het is daarom belangrijk dat de Nederlandse overheid kijkt naar meer langdurige investeringen in ontwikkelingssamenwerking”, zegt Kauer.

In een aparte kamer van de kliniek ligt een vrouw die net is bevallen van een dochter. Het is haar zevende kind, de andere zes werden allemaal thuis geboren.

“Dat zou nu gevaarlijk zijn voor mij en de baby, omdat er geen hulp beschikbaar is bij complicaties”, zegt ze. Om hier te bevallen moest ze, terwijl de weeën doorzetten, een paar uren achter op een motor zitten om naar de kliniek te komen.

In Afghanistan wordt maar 15 procent van de bevallingen professioneel begeleid. Daardoor heeft het land een van de hoogste percentages van moeder- en kindsterfte ter wereld.

En de toekomst ziet er grimmig uit. Door het wegvallen van klinieken en de strengere regels van de Taliban wordt het steeds moeilijker om veilig te bevallen. Er zijn steeds minder vrouwelijke artsen beschikbaar.

Van de Taliban mogen vrouwen geen hoger onderwijs meer volgen. Daardoor zijn er de afgelopen jaren geen nieuwe vrouwelijke artsen afgestudeerd.

“Het was mijn ambitie om dokter te worden”, vertelt Nafisa, “Dat is nu niet meer mogelijk. Als verpleegkundige kan ik nog wel wat betekenen voor deze mensen.” Als deze kliniek over een paar dagen sluit, houdt dat ook op.