Minister Sjoerdsma naar China: een beladen bezoek

• Laura van Megen

  correspondent China

Minister van Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sjoerd Sjoerdsma begint morgen aan zijn bezoek aan China. Tegen een achtergrond van een sluimerende Europees-Chinese handelsoorlog, zitten tussen Nederland en China ook hete hangijzers in de relatie.

Zoals rond chipmaker Nexperia, waar de Nederlandse overheid vorig jaar tot grote woede van China drastisch ingreep. En door de technologische machtsstrijd tussen China en Amerika blijft Nederland met chipmachinemaker ASML tussen twee vuren staan.

Sjoerdsma zal drie dagen in China doorbrengen, vergezeld door een handelsdelegatie. Morgen spreekt hij met zijn Chinese ambtgenoot Wang Wentao in Peking, daarna reist hij door naar Shanghai.

Vorig jaar barstte de bom toen minister van Economische Zaken Karremans plotseling ingreep bij Nexperia. Een Nederlandse bedrijfsrechter zette de Chinese CEO op non-actief. Nadat China de chipexport had geblokkeerd, liepen Europese automakers tegen productieproblemen aan. Volgens Karremans was het nodig om de chipproductie in Europa te houden.

Maar voorbij is het nog lang niet. De zaak bij de Nederlandse rechtbank loopt nog en dus heeft moederbedrijf Wingtech de controle over Nexperia niet terug. Ondertussen stapelen nieuwe rechtszaken zich op. Zo eist Wingtech in een Zuid-Chinese rechtbank compensatie voor de financiële verliezen.

De hele affaire heeft de naam van Nederland als betrouwbare handelspartner geen goed gedaan in China. Omdat Karremans’ geplande bezoek aan China op het laatste moment werd afgezegd, is het nu aan Sjoerdsma om dat eerste gesprek in China te voeren.

Waar China en Nederland elkaar meer kunnen vinden, is in het verzet tegen een nieuw Amerikaans wetsvoorstel. Met de wet wil de VS bepalen wat andere landen naar China mogen exporteren op het gebied van computerchips. Het zou de Nederlandse overheid buitenspel zetten en grote financiële gevolgen hebben voor ASML, dat goed verdient aan Chinese klanten. Kortgeleden was Sjoerdsma in Washington om de Nederlandse zorgen te uiten.

Ondanks grote investeringen in eigen alternatieven, blijven de ASML-machines onmisbaar voor Peking. De Amerikaanse wet zou ook de bestaande handel en het onderhoud van de al verkochte machines kunnen dwarsbomen. Ook ASML zal als onderdeel van de bedrijfsdelegatie meereizen naar China.

Voor China is het van groot belang om te voorkomen dat het Amerikaanse wetsvoorstel wordt aangenomen. Maar ook China heeft het eigen wetgevingsarsenaal uitgebreid om zich te verzetten tegen wat het ervaart als oneerlijke buitenlandse wetten. Daarmee staat Nederland tussen twee vuren. Want dan zou China Nederland kunnen straffen als Nederland de Amerikaanse wetgeving zou volgen.

Tussen de EU en China lopen de spanningen over handel met de dag op. De Chinese export, gedeeltelijk vanwege staatssteun, blijft groeien en de Europese Commissie wil maatregelen nemen ter bescherming van de eigen industrie.

De Chinese economie heeft Europa hard nodig als afzetmarkt. Binnenlands krijgen producenten hun goederen niet genoeg verkocht. Minister Wang zal ongetwijfeld in de gesprekken duidelijk maken dat steun voor Europese handelsbeperkende maatregelen Nederland duur zal komen te staan.

Deze moeilijke gesprekken zullen worden gevoerd door een minister die niet in China komt met een schone lei. Als Tweede Kamerlid initieerde hij in 2021 een motie om de behandeling van Oeigoeren ‘een genocide’ te noemen. Pekings reactie was hem op de sanctielijst plaatsen.

Maar in Chinese ogen heeft hij nog meer op zijn kerfstok. Een jaar later bezocht Sjoerdsma namelijk Taiwan. Aldaar riep hij op tot een groot sanctiepakket tegen China om een invasie van het eiland af te schrikken.

Minister Sjoerdsma zal niet de eerste minister op de Chinese sanctielijst zijn die toch het land mag bezoeken. In mei was de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, die sinds 2020 op de sanctielijst staat, in China. China’s uitleg was dat de sancties ingesteld waren tegen Rubio als senator en niet tegen een kabinetslid.

Woordvoerder Mao Ning van het Chinese Ministerie van Buitenlandse Zaken weigerde vandaag te zeggen of minister Sjoerdsma nog op de sanctielijst staat. Wel noemde ze Nederland en China “belangrijke partners voor wie dialoog en samenwerking in beider belang is”.