NOS Nieuws•
Een schip van de kustwacht bewaakt het hermetisch afgesloten hotel in het Zuid-Zweedse Helsingborg waar de 32 NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken vanmiddag bijeenkomen. Voor Nederland vergadert Tom Berendsen voor het eerst mee. Helsingborg is niet toevallig gekozen: hier hebben de ministers uitzicht op de strategisch belangrijke zeeroute van de Oostzee naar de Noordzee.
“Zelfs de meest onverbeterlijke optimist zal toegeven dat de NAVO de afgelopen maanden door een lastige periode gegaan is”, zeggen diplomaten met gevoel voor understatement. De alliantie is in existentiële crisis, zeggen anderen. De Amerikaanse president Trump is boos op het gebrek aan steun dat hij ervaart van zijn bondgenoten in de Iranoorlog. Keer op keer trekt hij het nut van de NAVO in twijfel.
De hoop is dat bondgenoten na de vergadering weer net zo optimistisch zijn als na de NAVO-top vorig jaar, toen Trump in opperbeste stemming Den Haag verliet. De 32 landen beloofden plechtig 3,5 procent van hun economie aan defensie te gaan besteden en na Trumps overnachting op Paleis Huis ten Bosch leek de eenheid in de alliantie te zijn hersteld.
Kristallen bol
Maar de sfeer is het afgelopen jaar grondig verpest. Trump dreigde mede-bondgenoot Denemarken met het innemen van Groenland en begon zonder overleg een oorlog tegen Iran. “Je hebt geen kristallen bol nodig om te voorspellen dat het tot januari 2029 lastig blijft om de trans-Atlantische relatie te managen”, klinkt het op het hoofdkwartier in Brussel over de periode dat het bondgenootschap nog met de onvoorspelbare Trump moet dealen.
De NAVO moet fundamenteel worden verbouwd, van een organisatie waarin de Amerikanen op alle fronten dominant zijn naar een club waarin Europa voor zijn eigen veiligheid moet gaan zorgen. De VS kan zich dan meer op andere dingen kan gaan richten, in Azië bijvoorbeeld.
Het geld voor de verbouwing is toegezegd in Den Haag. Waar nu nog vaak Amerikanen op sleutelposities zitten in de NAVO-commandostructuur, nemen steeds meer Europeanen de komende tijd belangrijke posities over. Veel Europese landen zijn hard bezig met het uitbreiden van hun legers. Maar de transformatie kan wel tien jaar duren.
Wij zijn heel lang geen betrouwbare partner geweest.
Voormalig NAVO-topmilitair Rob Bauer spreekt in plaats van een verbouwing liever over “een versterking van het huis waarin we wonen”. “Doordat de dreiging is toegenomen de afgelopen jaren, moeten we het huis verstevigen”, zegt hij. “Op het moment dat de vijand aanvalt, moet je er klaar voor zijn. Ben je er niet klaar voor, verlies je de oorlog.”
Hij relativeert alle kritiek op de Amerikaanse president. “Voor een deel praten we graag over Trump als iemand die onaardige of gekke dingen zegt. Maar wij zijn als Europeanen en Canadezen natuurlijk heel lang eigenlijk geen betrouwbare partner geweest. We hebben Amerika jarenlang dingen beloofd en niet gedaan.”
“Vervolgens werden de Amerikanen zo boos dat ze zeiden: als jullie het nú niet gaan doen, dan zijn we weg. Dan kun je boos worden dat Trump dat gezegd heeft. Maar waarom zou zij moeten betalen voor onze veiligheid in Europa? En waarom zouden Amerikaanse soldaten moeten sneuvelen voor ons, terwijl we zelf eigenlijk niet bereid zijn beiden te doen?”
Eén van Mark Ruttes voorgangers als secretaris-generaal, de Deen Anders Fogh Rasmussen, vindt juist dat Trump met zijn uitspraken de NAVO in een moeilijke positie gebracht heeft, zegt hij tegen de NOS. “De Amerikaanse president heeft twijfels gezaaid over zijn betrokkenheid bij Europa en de Europese veiligheid. En dat is op zich al gevaarlijk, want als je twijfels zaait over je betrokkenheid via het beroemde artikel 5, dat een aanval op één een aanval op allen inhoudt, dan verzwak je de alliantie politiek.”
Hij denkt dat een vertimmering van de NAVO alleen niet genoeg zal blijken. “Ik vind dat we daarnaast een club landen nodig hebben die in staat en bereid zijn alles te doen om Europa te verdedigen tegen elke aanval. Een coalitie van bereidwillige landen, ook Oekraïne hoort daarbij. Zo’n organisatie moet niet in plaats van de NAVO komen, maar kan die juist versterken. De Amerikanen zijn er voor de nucleaire paraplu, deze club voor de rest van de Europese verdediging.”
Maar Rob Bauer ziet daar niets in. “Ik blijf het fascinerend vinden waarom er elke keer nieuwe dingen bedacht worden, terwijl er iets op tafel ligt waar alle 32 landen ja tegen gezegd hebben. Dus ga nou gewoon doen wat je beloofd hebt.”
