Noren nemen afscheid van koning Harald, zoon Haakon wacht moeilijke tijd

• Rolien Créton

  correspondent Scandinavië

Vanuit het hele land komen Noren vandaag naar Oslo om afscheid te nemen van koning Harald, die eind vorige maand op 89-jarige leeftijd overleed als oudste vorst van Europa. Harald wordt beschouwd als een vader die de Noren met elkaar verbond. Tegelijkertijd laat hij een verzwakt koningshuis achter en gaat zijn zoon, nu koning Haakon VIII, een moeilijke tijd tegemoet.

Aan de voorwerpen die tussen de bloemenzee voor het Koninklijk Paleis in het centrum van Oslo worden gelegd, is goed te zien dat Noren gek zijn op handwerk. Geschilderde portretten van Harald, houten bootjes (de koning nam drie keer als zeiler deel aan de Olympische Spelen) en kaarten met schoonschrift.

De 9-jarige Sofia staat naast haar overgrootmoeder met een bos hortensia’s uit de tuin. “Zie je die man op het paard daar?”, vraagt de overgrootmoeder wijzend naar het standbeeld voor het paleis. Dat is Karl Johan (1763-1844): hij wilde per se een paleis op de berg, met een lange straat naar beneden.

De Karl Johan-straat werd een belangrijke parade- en feeststraat en maakt vandaag ook deel uit van de route van de rouwstoet. Om 12.00 uur vertrekt de kist met Harald op een militair affuit, getrokken door een voertuig en geflankeerd door adjudanten van de koning.

Daarachter lopen de nieuwe koning Haakon, zijn dochter kroonprinses Ingrid Alexandra, zoon prins Sverre Magnus en zus prinses Märtha Louise. Dan volgt een lange stoet van officiële gasten, onder wie buitenlandse staatshoofden en royals. Ook koning Willem-Alexander, koningin Máxima en kroonprinses Amalia zijn aanwezig in Oslo.

De rouwstoet loopt van het paleis naar de Domkerk, waar de uitvaart wordt gehouden. Vervolgens gaat de tocht verder naar de vesting Akershus, waar in kleine kring een besloten dienst wordt gehouden. Daar wordt Harald uiteindelijk bijgezet in de koninklijke grafkelder, naast zijn ouders en grootouders.

Veel Noren vinden het belangrijk om Harald de laatste eer te bewijzen. Wat opvalt is dat ook veel jongeren hem op een voetstuk hebben staan. “Hij was heel goed in toespraken”, zegt de 14-jarige Guate, die met zijn klas bloemen heeft gelegd.

Met zijn klasgenoot Tobias citeert hij moeiteloos uit de toespraak die Harald bij zijn 25-jarig jubileum hield. Er werd een groot feest in de paleistuin gehouden, met genodigden uit het hele land. In zijn toespraak beschreef Harald Noorwegen als een land van fjorden, bergen en middernachtzon, maar vooral als een land met een grote verscheidenheid aan mensen. “Hij vond dat je mag zijn wie je wilt zijn”, zegt Gaute.

Ifiikhar Ahmed vluchtte 35 jaar geleden van Pakistan naar Noorwegen, het jaar dat Harald koning werd. “Ik vind het erg verdrietig”, zegt hij. “Hij was een koning voor alle Noren, dus ook mijn koning.”

Toch werden tijdens de eredienst voor Harald die vorig weekend werd gehouden de kwetsbare plekken binnen het Noorse koningshuis zichtbaar. Zoals de rol die werd toebedeeld aan Marius Borg Hoiby, de zoon van de nieuwe koningin Mette-Marit. Hij werd deze zomer tot vier jaar gevangenisstraf veroordeeld, onder meer voor twee verkrachtingen en geweldpleging.

Hij wacht zijn hoger beroep af, maar kreeg een rol bij de eredienst. De acht kinderen en kleinkinderen van Harald droegen de kist door de zalen van het paleis, inclusief Marius met elektronische enkelband. Zijn moeder Mette-Marit zal er vandaag vanwege gezondheidsproblemen niet bij zijn; ze onderging deze zomer een longtransplantatie.

Pikant detail: wel aanwezig zijn de groothertog en groothertogin van Luxemburg. Zij nodigden Haakon en Mette-Marit in 2012 uit voor hun bruiloft, een tijd waarin Mette-Marit een hechte vriendschap had met Jeffrey Epstein, die toen al was veroordeeld voor een zedendelict. Na het huwelijk mailde Mette-Marit naar Epstein over de “saaie bruiloft” en schreef: “Het was als een oude film waarvan je weet dat de personages niet lang meer samen zullen blijven”.