NOS Nieuws•
De betrouwbaarheid van de nieuwsvoorziening van omroep Ongehoord Nederland (ON!) staat onder druk. Die conclusie trekt een evaluatiecommissie in een rapport over het Nederlandse omroepbestel en de NPO. Ook zijn er binnen de NPO en de individuele omroepen “te veel kapiteins die elk hun eigen koers varen” en maakt de commissie zich zorgen om andere bedreigingen die journalistieke waarden verdringen.
Ongehoord Nederland draagt volgens de commissie bij aan een divers medialandschap, omdat de omroep zich richt op mensen die zich in andere omroepen minder goed kunnen vinden. Tegelijk staat de betrouwbaarheid van zijn informatievoorziening onder druk, “en daarmee die van de publieke omroep als geheel”, staat in het rapport. “Dat is ernstig, het tast wellicht de belangrijkste kernwaarde, de hoofdmissie, van de publieke omroep aan.”
In het rapport staat dat de journalistieke kwaliteit van de ON!-programma’s nadrukkelijk om aandacht vragen. “Herhaaldelijk is gebleken dat het media-aanbod niet voldeed aan de kwaliteitsstandaarden van de publieke omroep.” Ook hield het programma Ongehoord Nieuws zich meermaals niet aan de journalistieke code. Dat is een verzameling ethische richtlijnen waaraan journalisten van de publieke omroep zich moeten houden, zoals waarheidsvinding, hoor en wederhoor, respect voor privacy en het scheiden van feiten en meningen.
Onjuiste informatie
De NPO-Ombudsman publiceerde sinds 2022 elf onderzoeken waarin het handelen van Ongehoord Nederland negatief wordt beoordeeld. “De constateringen zijn het niet scheiden van feiten en meningen, het onvoldoende tegenspreken en doorvragen door presentatoren en daarmee het verspreiden van aantoonbaar onjuiste informatie.”
Verder heeft het Commissariaat voor de Media een boete opgelegd aan ON! in verband met (de schijn van) belangenverstrengeling. Ongehoord Nederland heeft hiertegen een bezwaar ingediend, die procedure loopt nog. In het rapport neemt de evaluatiecommissie “het signaal serieus”.
Het Nederlandse omroepbestel bestaat uit de NPO als koepelorganisatie, de NOS en de NTR als taakomroepen, en de overige elf omroepen. Het kabinet wil dat de omroepen samengaan in vier omroephuizen.
“Er zijn te veel kapiteins die elk hun eigen koers varen”, schrijft de commissie. Er is volgens de onderzoekers onduidelijkheid over de rolverdeling wat betreft de inhoud van programma’s. Ook is sprake van concurrentie, zowel tussen de NPO en de omroepen als tussen de omroepen onderling.
Een nieuw omroepbestel met een simpelere structuur en minder “lagen” in de besluitvorming moet volgens de commissie overzicht brengen. Maar er moet wel ruimte blijven voor verschillende perspectieven, om vernieuwing van het aanbod mogelijk te maken.
De commissie stelt dat de NPO zich weer meer moet richten op de kernwaarden: kwaliteit en betrouwbaarheid, pluriformiteit, onafhankelijkheid en toegankelijkheid. “Daarmee onderscheidt de publieke omroep zich van commerciële partijen.” Op die manier kunnen de NPO en andere omroepen hun democratische functie blijven vervullen.
Invloed Big Tech
In het rapport benoemt de evaluatiecommissie ook grote bedreigingen van buitenaf, die de journalistieke waarden van de publieke omroep verdringen. Volgens de commissie staan we op een “kritiek punt” in de levensloop van het omroepbestel. Waar journalistiek vroeger sterk verbonden was aan de verzuilde samenleving, is er nu veel meer (niet-journalistieke) concurrentie.
“Dominante internationale partijen analyseren en beïnvloeden consumentengedrag. Platforms als YouTube, Facebook, Instagram, TikTok en Netflix hebben een poortwachtersfunctie gekregen en bepalen daardoor in toenemende mate wat Nederlanders zien, horen en geloven.”
De evaluatiecommissie is kritisch omdat dergelijke Big Tech-bedrijven niet zijn ontworpen “voor democratische waarden, maar voor maximale aandacht, het verkrijgen van data en winst”. Tegelijkertijd nemen in steeds meer landen “autocratische tendensen” toe en staan democratieën onder druk.
Ook AI en de politiek vormen volgens het rapport een bedreiging. Informatie van kunstmatige intelligentie kan onnauwkeurig of zelfs verzonnen zijn en is moeilijk te controleren. In de politiek wordt de integriteit van de publieke omroep steeds vaker openlijk ter discussie gesteld. De PVV had in 2023 een verkiezingsbelofte om de financiering van de NPO in zijn geheel te beëindigen, en de BBB sprak van “de activistische NPO”. Hoogleraren noemden dat een “weinig verhulde aanval op onze publieke omroep”.
