Onrustig Kamerdebat over geweld in de samenleving: ‘Hoe goor wil je het hebben?’

Premier Jetten heeft opnieuw het geweld bij azc-demonstraties hard veroordeeld. In het Kamerdebat met de ruime titel “over het normaliseren van geweld in politiek en samenleving” waarschuwde hij voor de gevolgen van dit soort geweld voor de democratie en van het ‘goedpraten’ daarvan.

Door de intimiderende werking durven lokale politici en burgers niet meer te zeggen wat zij vinden, zei Jetten. Hij betreurde het dat niet de hele Kamer dit geweld afkeurde. Daarmee doelde hij vooral op Forum voor Democratie. Fractievoorzitter De Vos zei in het debat wel dat zij het geweld afkeurde, maar Jetten vindt dat onvoldoende.

“Want wat er vervolgens achter de komma komt, dat het wel te begrijpen is dat sommige mensen geweld gebruiken gezien de problemen met de asielopvang, dat is geen volmondige afkeuring”, zei de premier. “Daar zit het goedpraten van intenties aan vast.”

Het debat liep regelmatig uit de hand door beschuldigingen over en weer. Die gingen van het goedpraten van geweld, banden met rechtsextremistische organisaties en neonazi’s, weggegooide kransen van de 4 mei-herdenking tot vermeende banden met de Israëlische geheime dienst. En het falende asielbeleid van de afgelopen jaren, waar dan weer wel bijna iedereen het over eens was.

Aan het eind van het debat waren verschillende Kamerleden ontevreden. Fractievoorzitter Struijs van 50Plus zei dat hij had gehoopt op een breed debat om iets te doen aan de problemen in het land “en om te voorkomen dat politie met nog meer geweld te maken krijgt”. BBB-fractievoorzitter Van der Plas noemde het een bizar debat “om een aantal mensen en fracties even op het schavot te brengen”. “Waar hebben we nu naar zitten kijken?”, vroeg VVD-fractieleider Brekelmans zich af.

Eerder in het debat benadrukten coalitiepartijen D66, VVD en CDA na kritische vragen geen plannen te hebben voor een veelomvattend samenwerkingsverband met de Groep Markuszower. De uitlatingen van Kamerlid Markuszower over geweld tegen Palestijnse asielzoekers en diens woorden tegen een azc-demonstrant “we worden omvolkt”, staan bredere samenwerking in de weg, zei D66-fractievoorzitter Paternotte.

Tegelijkertijd sluiten de coalitiepartijen het zoeken naar politieke samenwerking met deze fractie niet uit. Jetten zei dat het zoeken naar “zo breed mogelijke meerderheden” op grote dossiers als asielbeleid en woningbouw voor het minderheidskabinet belangrijk is. Anders krijg je het “jojo-effect” dat veel mensen bij nieuwe verkiezingen vinden dat er niets voor hen is gedaan, lichtte hij toe.

Tegelijkertijd nam Jetten wel stelling tegen de eerdere uitlatingen van Markuszower. “Er is geen noodzaak om geweld te gebruiken tegen mensen die hier asiel komen aanvragen”, zei hij. “Geweld is niet aan de orde dus ook niet het hinten daarop.”

Onder meer GroenLinks-PvdA, Denk en de Partij voor de Dieren begrijpen niet dat het kabinet voor Markuszower de “deur op een kier” laat, nu die in hun ogen niet voldoende afstand neemt van zijn uitspraken.

Tijdens het debat kwam FVD-leider De Vos in aanvaring met bijna de hele Kamer. Zij kreeg het verwijt dat FVD termen als ‘omvolking’ en ‘remigratie’ gebruikt. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid noemt dit verwijzingen naar rechts-extremistische theorieën.

Fracties van links tot rechts vroegen De Vos afstand te nemen van rechtsextremistische groepen die mogelijk de aanjagers van het geweld bij azc-demonstraties zijn.

D66’er Paternotte vroeg of zij ook vindt dat “Nederland alleen voor de blanken” is, wat voormalig FVD-leider Baudet uitdroeg. “Nederland is voor de Nederlanders”, antwoordde De Vos. “Dat zijn mensen die hier oorspronkelijk woonden, die hier al generaties wonen.” Anderen moeten aangemoedigd worden te vertrekken, zei ze. Paternotte noemde dat “bikkelhard racisme”.

Ook Kamerlid Keijzer vroeg De Vos of ze dit “nou echt meende”, omdat zo’n standpunt de samenwerking “op rechts” voor een strenger asielbeleid moeilijk maakt. De Vos zei dat ze die vraag niet begreep omdat zij deze uitlatingen zelf niet heeft gedaan.

CDA-leider Bontenbal ziet rechtsextremistische invloeden die via FVD de Tweede Kamer inkomen als groot gevaar. Toen De Vos zei dat het asielbeleid van onder meer het CDA leidt tot verkrachtingen, reageerde Bontenbal woedend. “Hoe goor wil je het hebben! Kijk dan in de spiegel of je nog een moreel kompas hebt.”

Aan het eind van het debat wilde Denk een motie indienen waarin de partij suggereert dat Markuszower contacten heeft met de Israëlische geheime dienst Mossad. De Kamervoorzitter liet die motie niet toe, omdat in Kamerdebatten geen plaats is voor onbewezen beschuldigingen van ambtsmisdrijven.

Het kabinet deed moeite het debat wat kalmer te laten eindigen door te beloven dat het asielbeleid echt strenger wordt. Er wordt nog onderzocht wie nu precies geweld rond azc’s organiseren.