Problemen Twentekanaal op lange lijst uitdagingen: ‘Klanten gaan vertrouwen verliezen’

Als alles meezit, kán er in 2033 een nieuw gemaal staan bij Eefde dat beter voorbereid is op extreem droge periodes zoals deze zomer. Dat verwacht Rijkswaterstaat. Maar juist in het infrastructuurdossier zit Nederland momenteel weinig mee. De ene brug na de andere kampt met achterstallig onderhoud en ook de wateruitdagingen zijn de komende jaren, mede aangejaagd door klimaatverandering, ronduit gigantisch.

In maart werd bekend dat er een tekort van 80 miljard euro is voor infrastructurele projecten, en dat er gekozen moet worden welke onderhouds- en vernieuwingsprojecten nog kunnen doorgaan. Of Eefde daarbij hoort, moet nog blijken. Het Deltafonds, waar een nieuw gemaal deels uit betaald moet worden, kampt al jaren met tekorten. Inmiddels is dat opgelopen tot 12 miljard euro, werd op Prinsjesdag bekend.

Uit onderzoek van de NOS bleek vanochtend dat verschillende overheden en (overheids)organisaties de situatie bij Eefde al jaren “niet robuust” en ongewenst noemen. Deze zomer werd het Twentekanaal volledig afgesloten vanwege het laagwater. Rijkswaterstaat liet de kans op dit soort extreem lage waterstanden twee jaar terug nog berekenen. Dat leidde tot de inschatting dat dat rond 2050 in het ergste geval iedere twee jaar kan gebeuren.

Nu al is de klap groot voor bedrijven in de regio, laat zoutproducent Nobian op verzoek van de NOS zien na een zomer vol waterproblemen. De fabriek in Hengelo moest noodgedwongen overstappen op vervoer per vrachtwagen. Binnenvaartschepen konden niet door het Twentekanaal. Ook nu is dat verkeer nog sterk verminderd.

“Je moet je voorstellen: de lading van één binnenvaartschip, dat zijn vijftig vrachtwagens”, vertelt Albertjan ten Voorde van Nobian. “Dit kost heel veel geld, het is niet efficiënt en het is voor het milieu ook niet duurzaam om langdurig te doen.” Het bedrijf, dat ook veel levert aan bijvoorbeeld het Ruhrgebied in Duitsland, ziet dat de hele chemische keten kampt met problemen door de lage waterstanden. “Dit kun je niet iedere zomer hebben.”

Daar zit ook de zorg van het Twentse havenbedrijf, vertelt Anne-Ruth Scheijgrond van Port of Twente. Ze wijst op de kosten van tientallen miljoenen voor zowel bedrijven in de regio als hun klanten. “Uiteindelijk gaan klanten hun vertrouwen verliezen en dat is heel, heel triest.”

“Er zullen bedrijven zijn die zeggen: ik kan het me absoluut niet veroorloven dat ik geen goederen kan aan- of afvoeren per schip. Die gaan dan kijken: wat zijn mijn opties? Blijven we in Twente of gaan we naar elders in Nederland?”, vertelt emeritus-hoogleraar transportbeleid Bert van Wee van de TU Delft.

Toch verwacht hij geen exodus vanwege de waterproblemen. “Je verplaatst je bedrijf niet zomaar. Een kantoor verplaatsen is één ding, maar hele fabrieken kun je niet zomaar sluiten en elders weer openen.” Van Wee kan zich wel voorstellen dat bedrijven langetermijninvesteringen tegen het licht houden.

Eefde staat niet op zichzelf. Veel Nederlandse infrastructuur kampt met problemen en klimaatverandering heeft vergaande gevolgen voor die toch al kostbare opgaven. Die problemen blijken geregeld groter dan eerder werd verwacht, met vergelijkbare ingrijpende gevolgen voor onder meer bedrijven.

Dat geldt zeker ook voor het waterbeheer, vertelt hydroloog Niko Wanders van de Universiteit Utrecht. De realiteit haalt de kennis over ons klimaat in, ziet hij. Zeker op het gebied van hydrologie, en niet alleen bij Eefde. “We breken record na record na record en dat gaat best wel snel.”

Het is mogelijk dat dit jaar de uitzondering is, gaat Wanders verder. Om daar snel aan toe te voegen: “Maar het past in een trend. Het is helaas iets waarbij je kunt denken: ons waterbeheer kan zich niet snel genoeg aanpassen om klimaatverandering of de gevolgen daarvan bij te benen.”

Dat zeggen ook Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. “De huidige situatie laat zien dat langdurige perioden met zeer lage rivierafvoeren en lage waterstanden een steeds belangrijkere factor worden in het watersysteem. De renovatie is daarmee niet mislukt, wel is het zo dat de gevolgen van veranderingen in klimaat en het watersysteem sneller gaan dan voorspeld.”

Wat Scheijgrond van het havenbedrijf betreft moet begonnen worden met een nieuw gemaal bij Eefde. “Eigenlijk gisteren al”, zegt zij. “Eigenlijk zouden we het liefst zelf de schep ter hand nemen en aan de slag gaan.” Zo’n vaart loopt het niet. Vragen van de NOS over de snelheid vinden Rijkswaterstaat en het ministerie “met de kennis van nu” begrijpelijk, maar ruimte voor versnelling is er niet.