Recordaantal gemeenten heeft voor zomerreces nog geen coalitie gevormd

Zestien gemeenten zijn 126 dagen na de gemeenteraadsverkiezingen nog altijd niet klaar met de vorming van hun college van burgemeester en wethouders. Dat zijn er meer dan ooit, meldt het platform Binnenlands Bestuur(opent in nieuw venster), een website voor ambtenaren en bestuurders bij de overheid.

Door het zomerreces komen daar nog eens dertig dagen bij, waardoor de formatie in die gemeenten in totaal meer dan 150 dagen duurt.

In de gemeentes Achtkarspelen, Ameland, Bergen (NH), Best, De Bilt, Edam-Volendam, Hollands Kroon, Leiden, Leidschendam-Voorburg, Papendrecht, Schiermonnikoog, Sluis, Tiel, Tytsjerksteradiel, Velsen en Zutphen is de formatie nog niet volledig afgerond.

De gemiddelde formatieduur is daardoor gestegen van 83 dagen in 2022 naar 87 dagen dit jaar. De periode kan nog verder stijgen naar 90 dagen, afhankelijk van hoelang de traagste gemeenten nog nodig hebben voor de collegevorming. In 2022 moesten slechts vier gemeenten de formatie na de zomer afronden en in 2018 was de gemeente Enkhuizen de eerste en enige gemeente die het voor de vakantie niet had gehaald.

Er zijn meerdere verklaringen voor de langere formatieduur. Sinds dit jaar houden meer gemeenten een ‘duidingsdebat’ in de gemeenteraad waarin lijsttrekkers of fractievoorzitters de verkiezingsuitslag analyseren. Ook stellen gemeenten nu een verkenner en informateur aan. Voorheen was de coalitievorming meer een “proces van politieke kopstukken in lokale achterkamertjes”, schrijft Binnenlands Bestuur.

Ook is het politieke landschap veranderd. Door de toename van het aantal fracties is een coalitie vormen ingewikkelder. Voor een meerderheidscoalitie zijn vaak vier of zelfs meer fracties nodig.

De verschuiving naar meer (extreem)rechtse partijen sinds de laatste verkiezingen heeft als gevolg dat er langer gepuzzeld moet worden om tot een stabiele meerderheid te komen. Onderhandelingen kosten meer tijd en ook het toetsen van de achtergrond en identiteit van wethouderskandidaten duurt langer, aldus het platform.

Van de 324 gemeentes die wel al een coalitie hebben gevormd hadden 182 ervan meer tijd nodig dan bij de vorige verkiezingen. Tegelijkertijd waren 115 gemeentes juist sneller klaar, waaronder Den Haag dat in 2022 pas eind september een college had gevormd.

De enige grote stad die nog moet formeren is Leiden. Vorige maand klapte(opent in nieuw venster) de formatie daar vanwege een gebrek aan vertrouwen tussen PRO en D66.

Het huidige formatierecord staat op naam van de gemeente Vlieland, die in 2022 pas na 229 dagen een coalitie had gevormd.