Redding van walvis Timmy nadert finale, na weken mediastorm

• 

  Chiem Balduk

  correspondent Duitsland

Al bijna twee maanden dobbert en ligt een bultrugwalvis voor de Duitse Oostzeekust. De een noemt hem Timmy, de ander Hope. Nu eens ligt hij op een zandbank, dan weer zwemt hij zich klaarblijkelijk vrij, om vervolgens toch weer te stranden.

De interesse is groot, getuige de talloze livestreams, liveblogs en thema-uitzendingen. Met morgenochtend het voorlopige hoogtepunt: de walvis wordt dan, als alles goed gaat, weggesleept.

De walviswaanzin is een mediahype waarin alles samenkomt: belangstelling voor een exotisch dier, emotionele betrokkenheid, wantrouwen tegen overheid en wetenschap en opmerkelijke politieke keuzes. Hoe rustig het dier erbij ligt, des te groter is de onrust over zijn lot.

Eind maart was het nog een kort nieuwsbericht dat was besloten het zeezoogdier te laten sterven, omdat experts hulpacties zinloos noemden. De enige vraag die restte was of de walvis daarbij geholpen moest worden, bijvoorbeeld met explosieven.

Maar Timmy stierf niet. Bewegen deed hij evenmin. En dus lag hij wekenlang op dezelfde plek bij het eiland Poel, waar hij een toeristische trekpleister werd. Ook dagelijks van de partij: Till Backhaus (SPD), de deelstaatminister van Milieu die elke dag een persconferentie geeft.

De constante stroom aan aandacht ging gepaard met oproepen om de walvis te redden. Niet van biologen, maar van influencers, ‘vrijdenkers’ en complotaanhangers. Demonstranten probeerden bij het dier te komen en er werden Timmy-tattoos gezet. Online werden met behulp van AI-liedjes emotionele oproepen gedaan de walvis te ‘bevrijden’.

Wereldwijd stranden voortdurend walvissen, maar in Duitsland is het uitzonderlijk. Duidelijke richtlijnen voor wat te doen ontbreken, de verantwoordelijkheid ligt bij lokale overheden.

Uiteindelijk bezweek Backhaus, die al 28 jaar milieuminister is maar zelden zo’n lastig dossier zegt te hebben gehad, voor de druk om toch iets voor het dier te doen. Hij stond een private hulpactie toe, opgezet door de oprichter van Mediamarkt en een paardensportmiljonair. Kennis van walvissen hebben ze niet, geld wél. Ze laten onder meer een dierenarts uit Hawaï overkomen.

Al snel ontstaan er conflicten binnen het divers samengestelde reddingsteam. Influencer ‘Danny Firstclass’, die beweert te praten met het dier, zou de operatie in gevaar brengen door al vloggend te dicht bij het dier te komen. De Hawaïaanse dierenarts vertrekt. Een andere dierenarts valt vanwege gezondheidsproblemen uit.

De reddingsoperatie gaat echter door. Het oorspronkelijke plan om Timmy met luchtkussens op te tillen en met twee pontons weg te trekken, wordt losgelaten. Het idee is nu de walvis in een bak van een duwboot te laten zwemmen. Vervolgens zou hij naar de Noordzee worden gevaren.

Kritiek is er volop. De operatie zou tot stress en verwondingen kunnen leiden. Bovendien betwijfelen mariene biologen sterk of Timmy, eenmaal terug op zee, zal overleven.

Ook het optreden van Backhaus roept kritiek op. Door bedenkingen van deskundigen opzij te schuiven, zou hij bijdragen aan afnemend vertrouwen in de wetenschap. Backhaus zou zichtbaarheid in dit heldenverhaal gebruiken met het oog op de deelstaatverkiezingen in september. Erst Walkampf, dann Wahlkampf kopte de krant FAZ: eerst de strijd om een walvis, dan om de kiezer.

En natuurlijk is er de vraag waarom het leed van dit ene dier de aandacht van een minister en het halve land krijgt, maar ander, vaak veel grootschaliger dierenleed onopgemerkt blijft.

De walvis is het perfecte ‘mediadier’, zo legden psychologen en media-onderzoekers uit in Duitse media. Het is groots, indrukwekkend en relatief slim. Het is een dankbaar dier in boeken, sprookjes en films en daarmee een ‘emotioneel nabij dier’ geworden.

Aan de Münchner Merkur vertelde onderzoeker van complottheorieën Sebastian Bartoschek dat die menselijke projectie ertoe leidt dat het dier zich leent voor complottheorieën. De wetenschap en de staat zouden het dier doelbewust aan zijn lot willen overlaten. Zijn lot is voor complotdenkers een vrijheidsstrijd.

Bioloog en natuurfilmmaker Ina Knobloch hoopt dat Timmy een ander symbool wordt. In een interview met de FAZ noemt ze walvissen ’tuinmannen van de oceaan’, omdat zij veel CO2 opnemen, hun uitwerpselen plankton voeden en hun karkassen voeding vormen voor andere dieren. Een gezonde oceaan zorgt voor gezonde walvissen en vice versa.

Het ‘Timmy-drama’ zou de aandacht hierop kunnen richten, hoopt Knobloch. “Hij laat zien wat we de oceanen aandoen. We moeten meer doen om die te beschermen.”