NOS Nieuws•
De trans-Atlantische slavenhandel is “de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid” uit de geschiedenis, heeft de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties gisteravond geoordeeld. Bijna twee derde van de 193 VN-lidstaten schaarde zich achter een resolutie daarover. Nederland en 51 andere lidstaten onthielden zich van stemming. Drie landen – de VS, Israël en Argentinië – stemden tegen.
Hoewel de resolutie juridisch niet bindend is, zien experts in het internationaal recht het als een stap in de goede richting.
Volgens Alette Smeulers, hoogleraar strafrecht en criminologie van internationale misdrijven, benadrukt de term “ernstig” van de VN vooral hoe extreem de aard van de slavenhandel was.
Tijdens de trans-Atlantische slavenhandel werden tussen de zestiende en negentiende eeuw meer dan 12 miljoen Afrikanen gevangengenomen en gedwongen op een schip naar Amerika gezet. Daar moesten ze werken op koloniale plantages, werden hun bestaansrecht en bezittingen afgenomen en werden ze tot slaaf gemaakt en onderworpen door Europeanen.
Nederland stemde niet in met de resolutie omdat die “een hiërarchie tussen misdaden tegen de menselijkheid introduceert”. Ook verzet Nederland zich tegen de toepassing van internationaal recht met terugwerkende kracht.
Marieke de Hoon, universitair hoofddocent internationaal strafrecht aan de Universiteit van Amsterdam, noemt de onthouding van Nederland teleurstellend. Volgens haar is de resolutie historisch te noemen, omdat bijna twee derde van de wereld daarmee erkent welk onrecht destijds een grote groep mensen is aangedaan.
“Je ziet dat in de huidige verdeling van de wereld, waar geld en macht liggen, veel is gecreëerd dankzij slavernij, kolonialisme en onderdrukking. Daar zouden wij ons rekenschap van moeten geven.”
In Amsterdam-Zuidoost vinden veel mensen dat Nederland ook vóór de resolutie had moeten stemmen:
Nederland stemt niet mee over ‘ernstigste misdaad’ slavernij: ‘Dit is wel een klap’
Volgens De Hoon zijn de oorlogen van vandaag uitingen van dezelfde dynamiek. “Andere volkeren onderwerpen, zich grondstoffen en grondgebied toe-eigenen, is allemaal gebaseerd op het niet erkennen van anderen als je gelijken.”
Ook Smeulers zegt dat het niet erkennen dat alle mensen gelijkwaardig zijn, zoals gebeurde tijdens slavenhandel, aan de basis ligt van veel problemen en misdaden die er nu nog steeds zijn.
De VS, Israël en Argentinië waren de enige drie landen die tegen de resolutie stemden. Dat noemt Smeulers een teken aan de wand. “Vooral de politieke leiders van de VS en Israël gaan in hun beleid momenteel ook niet uit van de gelijkwaardigheid van mensen. In plaats daarvan ligt een superioriteitsdenken aan hun beleid ten grondslag.”
De meest extreme schendingen van het internationaal recht wordt beoordeeld aan de hand van een aantal maatstaven: hoe lang ze hebben geduurd, hoe wreed en systematisch ze waren, wat de gevolgen waren, hoeveel schade ze hebben berokkend en aan hoeveel mensen, legt De Hoon uit.
“Op basis van die parameters vind ik het geloofwaardig dat de trans-Atlantische slavenhandel de ernstigste schending is”, zegt ze. “Zoveel mensen die werden gedood, gedehumaniseerd en onmenselijk behandeld, zeer wijdverspreid en systematisch, en hele gemeenschappen die werden beroofd van hun mensen en sociale structuren. En de consequenties ervan, in de vorm van ongelijkheden en uitbuiting, zijn nog altijd verankerd in de huidige samenleving.”
Historisch moment
Zij ziet erkenning en een constructieve houding bij het tegengaan van onrecht als heel belangrijk. “Daar begin je het gesprek mee. Maar ook herstelbetalingen zijn cruciaal,” zegt ze. “Zodat gemeenschappen zich beter kunnen verzetten tegen hedendaags onrecht en uitbuiting.”
Dat Nederland zich heeft onthouden van stemming noemt Linda Nooitmeer, oud-voorzitter van Ninsee, zorgelijk. “Het is jammer. Er vallen geen gradaties in leed aan te geven, maar de gevolgen van het slavernijverleden zijn nu nog voelbaar, dat is intergenerationeel. Dat maakt dat deze resolutie ook nu nog van waarde is.”
In 2023 maakten de koning en toenmalig premier Rutte excuses voor het slavernijverleden. Eind vorig jaar accepteerden de nazaten van tot slaaf gemaakten en inheemse gemeenschappen de excuses.
“De excuses van Nederland waren aan de voorouders, met een komma. En die komma gaat over het heden. Dus Nederland heeft de morele plicht om alles wat bijdraagt aan die komma te ondersteunen. Dus Nederland had voor moeten stemmen. Dat is consequent. Dat betekent erkenning en herstel voor de huidige generatie.”
