NOS Nieuws•
Criminelen krijgen steeds meer invloed in wijken, maar ook op besluitvorming, terwijl de controle en het zicht vanuit de overheid juist langzaam afnemen. Dat blijkt uit een rapport van het Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit dat in handen is van de NOS.
Er ontstaat een parallelle en verweven economie in Nederland, waarbij criminaliteit zich nestelt in het vastgoed, het transport, de zorg, horeca en detailhandel. Door deze ontwikkeling kan een riskante situatie ontstaan, vreest het onderzoeksbureau. “Het grote gevaar is dat er een staat binnen een staat ontstaat.”
“Net als betonrot baant de ondermijnende criminaliteit zich een weg naar binnen: vaak onzichtbaar. Maar ondertussen tast het sluipenderwijs de dragende structuren van de samenleving aan.” Omdat de overheid de grip dreigt te verliezen op de georganiseerde criminaliteit komt het kenniscentrum met tal van adviezen.
Zo zouden gemeenten het eerste recht moeten krijgen om vastgoed te kopen in aangewezen buurten. Met dit nieuwe voorkeursrecht kunnen ze ingrijpen voordat panden opnieuw in handen vallen van malafide verhuurders of investeerders. Verder wordt geadviseerd om te voorkomen dat niet-integere medewerkers in de publieke sector makkelijk van baan naar baan kunnen gaan.
Afname van het gezag
Verder zou de overheid een aanpak moeten ontwikkelen om cryptovaluta op te sporen en moet het makkelijker worden om waardevolle spullen en vermogen met een criminele herkomst sneller af te pakken, ook zonder veroordeling.
Uit onderzoek blijkt dat 34 procent van de criminele organisaties meer dan tien jaar actief is, en in staat is om hun invloed en macht te behouden. Opvallend is ook dat het kenniscentrum wijst op de gevaren van het dalende vertrouwen in overheid.
“Het kan gepaard gaan met een afname van de bereidheid om regels na te leven of mistanden te melden. Een afname van het gezag van de overheid en een afname van sociale controle.” Criminele organisaties kunnen daar goed in gedijen.
Kwetsbare ondernemers
Er zijn aanwijzingen dat criminele organisaties alternatieven aanbieden voor maatschappelijke voorzieningen, zoals doktersrecepten, behoefte aan woonruimte of bescherming. Wanneer burgers op zo’n aanbod ingaan worden ze steeds afhankelijker.
Een voorbeeld dat wordt genoemd is tijdens de overstromingen in Valkenburg in 2023. De hulp vanuit de overheid kwam niet goed op gang. Horecaondernemers die in geldnood kwamen kregen in plaats daarvan financiële hulp aangeboden vanuit het criminele milieu. “Daarna benaderen criminelen kwetsbare ondernemers om hun geld wit te wassen, drugshandel te faciliteren of vergaderruimte beschikbaar te stellen.”
Grootschalige werving
De overheid moet ook meer aandacht hebben voor de bescherming van jongeren.
“Jongeren zijn voor criminele organisaties goedkope, vervangbare arbeidskrachten binnen een illegale economie die voortdurend op zoek is naar nieuw ‘personeel’. Daarbij lopen jongeren bij aanhouding juridisch minder risico.”
Platforms als Snapchat faciliteren grootschalige werving door in groepen met tienduizenden jongeren aanbiedingen te doen om ‘klusjes’ uit te voeren. Dat vergroot de schaal en snelheid waarmee jongeren kunnen worden bereikt en beïnvloed.
Het onderzoek van het Strategisch Kenniscentrum Ondermijning is gedaan in opdracht van de overheid, het ministerie van Justitie en Veiligheid, om zicht te krijgen op de effecten van criminaliteit op de samenleving. Aan het onderzoek is ruim twee jaar gewerkt.
