NOS Nieuws•
“Sommigen noemen het een cel, ik noem het een kamer.” Een man van in de veertig laat zijn kamer in de tbs-kliniek zien. Hier liggen kaartjes met groene, oranje, rode en paarse smileys. “Daarmee kan ik aangeven in welke kleur ik zit. Als ik in paars zit, dan kan ik naar rood of oranje springen. Dan gaat het niet goed, dan gaat het echt niet goed.”
Andries (niet zijn echte naam, zie verantwoording onder aan dit artikel) kwam elf jaar geleden in tbs-kliniek De Rooyse Wissel bij Venray terecht. Hij is een verstandelijk beperkte man met een autismespectrumstoornis. “Ik heb altijd stress, ook al heb ik dat niet altijd door.”
Na drie jaar was zijn behandeling klaar. Toch wacht hij nog steeds op overplaatsing naar een instelling met een lager beveiligingsniveau. Hij zit al 7,5 jaar te wachten, ruim twee keer langer dan zijn behandeling duurde. Al die tijd houdt hij een bed bezet voor iemand die in de gevangenis zit te wachten op een behandeling.
Uit nieuwe cijfers van TBS Nederland, het samenwerkingsverband van de elf forensisch psychiatrische centra en klinieken, blijkt vandaag ook dat de doorstroom afgelopen jaar is verslechterd. In 2025 konden 118 nieuwe patiënten in een tbs-kliniek worden opgenomen, 28 procent minder dan in 2024.
Schrijnend
“Ik zit al die tijd te wachten op een nieuwe plek, maar ze doen een beetje apart. Soms lezen ze mijn dossier niet eens. Dan zeggen ze: ‘Nee, laat maar. Ik hoef hem niet’. Mijn behandelaars hebben nu al zestig instellingen benaderd, maar ze willen me niet. Nederland wil me niet.”
Joyce Brenkman is al die jaren de behandelaar van Andries. Ze heeft het tbs-systeem verder zien dichtslibben. “Het is heel schrijnend. Als wij hem niet kunnen uitplaatsen, dan kunnen wij ook geen nieuwe patiënt opnemen. Het tbs-systeem is verder verstopt geraakt, met name omdat in de loop der tijd de aansluitende zorg in bijvoorbeeld de reguliere ggz steeds verder is afgeschaald en forensische bedden zijn afgebouwd. Dat heeft de doorstroom binnen de tbs geen goedgedaan.”
Volgens Michiel Verhees, directeur behandeling en zorg van De Rooyse Wissel, is Andries er niet de enige tbs’er die uitbehandeld is. Hij schat dat 25 tot 30 van de ongeveer 200 patiënten in De Rooyse Wissel naar een andere instelling zouden kunnen waar ze nog steeds zorg en begeleiding krijgen, maar met minder hoge hekken en minder strenge regels.
“Gelet op de capaciteitsproblemen en op alle patiënten die zitten te wachten in de gevangenis, is het natuurlijk enorm zonde dat deze mensen hier nog zitten”, zegt hij. “Maar ook voor deze mensen zelf is het natuurlijk vervelend dat ze hier langer moeten zitten. Die verliezen motivatie, die verliezen ook wel perspectief. Daar kunnen weer risico’s door ontstaan.”
Er is een angst om deze doelgroep op te nemen.
Als een tbs’er in De Rooyse Wissel is uitbehandeld, zou hij bijvoorbeeld naar een ggz-instelling, de gehandicaptenzorg of de verpleeghuiszorg kunnen verhuizen. De doorstroom wordt volgens Verhees bemoeilijkt doordat veel van deze instellingen een bepaald beeld hebben van tbs’ers. “Er is een stigma rondom tbs en een angst om deze doelgroep op te nemen.”
Die zorg is volgens hem onterecht. “Als wij iemand hebben kunnen behandelen, de medicatie goed hebben ingesteld en risicosignalen hebben kunnen detecteren, dan is er eigenlijk geen risico meer. Dan blijft over: iemand die zorg nodig heeft.”
Dat geldt ook voor Andries, zegt Verhees. “Het is een man die al lange tijd geen incidenten meer pleegt. Soms heeft hij last van spanning, maar dat kun je prima zien aankomen en ondervangen.” Een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking zou dat ook prima kunnen, verwacht hij.
Andries blijft ondertussen hopen op een nieuwe woonplek. “Het liefst een boerderij met meerdere bewoners en paarden. Want paarden voelen gevoelens van mensen aan. Als jij ontspannen bent, kan het paard ook ontspannen.”
